نشریه آفتاب خاورمیانه

دولت برای اجرای برخی از سیاست‌های خود، به هدایت منابع مالی نیاز دارد. به‌عنوان مثال، دولت برای رسیدن به اهداف خود در سیاست‌های جمعیتی، تصمیم می‌گیرد تا از ازدواج و فرزندآوری حمایت کند. این حمایت‌ها در قالب تخصیص منابع مالی انجام می‌شود وقتی از منابع صحبت می‌کنیم علاوه بر دولت و بخش هدف، بازیگر سومی هم به صحنه می‌آید: شبکه بانکی. بانک‌ها هر سال در قوانین بودجه مکلف می‌شوند بخشی از تسهیلات پرداختی را به گروه‌های هدفی که دولت برای پیشبرد سیاست‌های خود تعیین می‌کنند، اختصاص بدهند. در این مقاله به این نوع تسهیلات که به "تسهیلات تکلیفی" معروفند، می‌پردازیم.

در سال‌هایی که در کشورهای همسایه‌ شاهد ظهور و قدرت‌نمایی طالبان و حمله آمریکا به افغانستان و عراق پس از حمله‌های یازده سپتامبر بودیم، در سوی دیگر جهان، کشورها با فاجعه سونامی و زلزله مقابله می‌کردند. در آن دوره دسترسی همگانی به اینترنت و فناوری‌های نوین رواج پیدا کرد و شبکه‌های اجتماعی به جهان معرفی شدند. فیسبوک، یوتیوب، توییتر و (با ظهور گوشی‌های هوشمند) اینستاگرام با ابزارها و شبکه‌های تعاملی، انقلابی را در فضای ارتباطی و اجتماعی رقم زدند.

مالیات چه در زمانی که حاکمان، مامور خراج تعیین می‌کردند و چه در دولت مدرن که درآمدهای مالیاتی در بودجه‌های سالانه پیش‌بینی می‌شود، نقش مهمی در تامین مالی دولت‌ها داشته و دارد. با این حال، گاه پیش‌بینی‌های افزایشی مالیاتی و قوانینی که نرخ‌های مالیات را بالا برده یا پایه‌های مالیاتی را گسترش می‌دهند، ممکن است بر ضد خود عمل کنند و به‌جای تامین مالی دولت، باعث ورود فعالیت‌های اقتصادی به بخش غیررسمی شوند.

در نوشتار‌های پیشین در مورد جریان‌های گوناگون فکری در علم اقتصاد از جمله اقتصاد متعارف و همچینین اقتصاد رفتاری سخن به میان آمد. در اقتصاد متعارف، مصرف‌کننده شخصی عقلایی در نظر گرفته شد که تصمیماتی منطقی اتخاذ می‌کند و در پی حداکثر کردن مطلوبیت خود است. در مقابل در اقتصاد رفتاری مطالعه رفتار مصرف‌کننده غالبا بر پایه نظریات روانشناسی است و نتایجی که از آن به دست می‌آید با واقیعت سازگارتر است.

دنیای کسب‌وکار ممکن است در بعضی موارد شدیدا خشک و سرد باشد؛ چرا که مهم‌ترین شاخصه این فضا، تلاش دو طرف دادوستدها برای به‌دست آوردن سود بیشتر با هزینه کمتر است. در این میان، اصطلاح کلی بازی‌سازی (Gamification) به مجموعه‌ای از تکنیک‌ها اشاره می‌کند که توان مطبوع‌تر کردن فضای کاری و ارائه خدمات و محصولات را دارند.

خسته نشدی از بس از این شاخه به آن شاخه پریدی؟" "روی هدفت تمرکز کن." و "اجازه نده هیچ‌چیز توجه تو را از آن منحرف کند! از این ‌دست عبارات و توصیه‌ها تاکنون چندین بار شنیده‌اید؟ من خیلی زیاد! حالا بیایید یک‌جور دیگر فکر کنیم. تخصص‌گرایی را می‌توان میوه مدرنیسم دانست. نگاهی که در آن از انسان‌ها می‌خواهد روی یک زمینه ویژه تمرکز کنند و دانش و تجربه بشری را در آن زمینه گسترش دهند.

محمدعلی نوید در تیرماه ۱۳۰۴ در خانواده‌ای ۷ نفره از طبقه متوسط در منطقه سرچشمه تهران به دنیا آمد. محمدعلی در سال ششم تحصیل، نتوانست در چند درس نمره قبولی کسب کند و به همین دلیل ترک تحصیل کرد. پدرش محمدباقر معمار بود، اما دوست نداشت محمدعلی این حرفه را دنبال کند. به‌دلیل علاقه زیاد به کارهای فنی و مکانیکی، نوید در کارگاه فنی یکی از اقوام که نصب و تعمیر موتور بود بدون دستمزد مشغول به کار شد. او همزمان به تهیه غذا برای صاحب‌کار و همکارانش مشغول شد و توانست با پس‌انداز خود از این کار به رویای همیشگی‌اش که همان خرید دوچرخه بود دست پیدا کند.

بانک‌های مرکزی و سایر نهادهای مالی همه نقاط جهان، ارزی را به‌عنوان "ارز ذخیره" انتخاب می‌کنند تا در پس‌انداز، پرداخت‌های بین‌المللی و استقراض از کشورهای دیگر، از آن استفاده کنند. از سال ۱۹۴۴ که رسما کشورها دلار را به‌جای طلا مبنای ارزش‌گذاری خود قرار دادند، این ارز در اقتصاد جهان سیطره پیدا کرده و به اقتصاد آمریکا اهمیتی فوق‌العاده داده است. این برتری، به مذاق بسیاری از کشورها، مخصوصا آنها که در رقابت با ایالات متحده هستند، خوش نیست و "دلارزدایی" را به‌عنوان هدف یا آرزوی خود، قرار داده‌اند.

نگاهی به حرکت وضعی بخش تولید در ایران و مرور داده‌های بلندمدت صنعتی کشور طی سه دهه اخیر نشان می‌دهد بخش تولید از چالش‌هایی جدی در رنج است که مانع پر گشودن این بخش از اقتصاد ایران شده‌اند؛ چالش‌هایی که سیاست‌گذار می‌تواند با برخی اقدامات از شدت آنها بکاهد یا بستر را برای تغییر روندها فراهم کند.

واحد صنعتی نه فقط برای توسعه که حتی برای زنده ماندن و تداوم تولید به منابع مالی وابسته است، بنابراین مجبور است با نرخ‌های فعلی دست به تامین سرمایه بزند که؛ این وضعیت گرچه در ابتدا به حفظ سطح تولید کمک می‌کند اما سرانجام زمینه‌ساز ضعیف شدن بنگاه و ورود واحد صنعتی به فاز رکود و افول می‌شود.