سرمقاله نشریه شماره ۳۵ آفتاب خاورمیانه - تیر ۱۴۰۳
محسن کریمی
مدیر ارتباطات بانک خاورمیانه
در سالهایی که در کشورهای همسایه شاهد ظهور و قدرتنمایی طالبان و حمله آمریکا به افغانستان و عراق پس از حملههای یازده سپتامبر بودیم، در سوی دیگر جهان، کشورها با فاجعه سونامی و زلزله مقابله میکردند. در آن دوره دسترسی همگانی به اینترنت و فناوریهای نوین رواج پیدا کرد و شبکههای اجتماعی به جهان معرفی شدند. فیسبوک، یوتیوب، توییتر و (با ظهور گوشیهای هوشمند) اینستاگرام با ابزارها و شبکههای تعاملی، انقلابی را در فضای ارتباطی و اجتماعی رقم زدند.
در همین دوران نسلی به دنیا آمد، بالید و بزرگ شد که نسبت به نسلهای پیش از خودش فضای متفاوتی را تجربه کرد و بهدلیل شرایط خاص اجتماعی، فرهنگی، فناوری و اقتصادی، کیفیت ارتباطات و انتخابهای او با نسلهای پیش از خودش متفاوت شد. نسل زد (Generation Z) که متولدین سالهای 1995 تا 2010 میلادی (تقریبا سالهای 1373 تا 1388) را در برمیگیرد، سبک زندگی ویژه خودش را دارد؛ این نسل یکی-دو سالی هست که وارد دنیای کسبوکار شده و با توجه به فضای ذهنی، نیازها و ویژگیهای افرادش با چالشهای جدیدی مواجه شده است.
این افراد چون به فناوریهای جدید تسلط زیادی داشته و از ابزارهای هوشمند و خدمات آنلاین و شبکههای اجتماعی بهخوبی استفاده میکنند، نوع برخورد و تعاملشان در فضای کسبوکار با نسلهای پیشین متفاوت است. نسل زد، سبک زندگی متفاوتی نسبت به نسلهای پیش از خود دارد، فعالیت تیمی و روابط اجتماعیاش گستردهتر است و در حوزه کسبوکار کمتر از خود محافظهکاری نشان داده و بهراحتی شغل و محل کار خود را تغییر میدهد؛ بیشتر افراد این نسل با روحیه کارآفرینی، علاقه دارند کسبوکار و فعالیت مخصوص خودشان را داشته باشند.
الگوی مصرف نسل زد نیز متفاوت است؛ این افراد تمایل زیادی به تجربه کردن دارند و نسبت به نسلهای پیشین به سفر، رستورانگردی، سرگرمی و کارآفرینی، علاقهمندترند. با توجه به این ویژگیها، این نسل بازار مناسبی را برای بعضی از کسبوکارها مانند گردشگری، رستورانها، کافیشاپها، مراکز تفریحی و همچنین تولیدکنندگان ابزارهای دیجیتال و خدمات موبایلی و آنلاین، فراهم میکند. افراد نسل زد از فناوریهای جدید بهعنوان اولین پذیرندگان استفاده میکنند و این نوع کسبوکارها فرصت رشد اقتصادی و فرصت شغلی بیشتری در دوره جدید در پیش خواهند داشت. در عمل نیز شاهد هستیم که حوزه نوآوری این نسل را هدف گرفته و شرکتها فرآیندهای دیجیتالی شدن و بهبود تجربه مشتری را با هدف جذب این نسل مدنظر قرار دادهاند.
افراد نسل زد، حضوری گسترده و قوی در پلتفرمهای رسانههای اجتماعی دارند و ترجیح میدهند که تجربههای آنلاین خودشان را داشته باشند؛ بنابراین فرصتهای بازاریابی مناسبی برای کسبوکارها ایجاد کردهاند که با هزینه کمتری، نسبت به روشهای تبلیغ سنتی، روی مشتریانشان تاثیر بگذارند.
این نسل، آگاهی اجتماعی بیشتری دارند و به همین دلیل به ارزشهای مسئولیت اجتماعی و توسعه پایدار بیشتر اهمیت میدهند و علاقه دارند که به سمت محصولات و خدماتی بروند که با توجه به محیط زیست و پایداری، آسیبهای جانبی کمتری دارند؛ بنابراین کسبوکارها باید در حوزه تولید و فعالیتشان به مسائل زیست محیطی اهمیت بیشتری بدهند و حتی در تبلیغاتشان به این موضوع تاکید کنند.
با توجه به اینکه افراد نسل زد به فردیت اهمیت میدهند کسبوکارها باید محصولات، خدمات و پیامهای بازرگانی و بازاریابی خود را طوری طراحی کنند که نیازهای منحصر به فرد، آنها را مورد توجه قرار دهند؛ بنابراین لازم است محصولات و خدمات شخصیسازیشدهای ارائه دهند که بتوانند با جذب این مشتریان در آنها وفاداری ایجاد کنند.
با توجه به گسترش کارکردهای هوش مصنوعی در صنایع و مشاغل مختلف، این نسل آمادگی و هماهنگی بیشتری برای تعامل و ارتباط مفید با این ابزارهای هوشمند داشته و بهرهبرداری مناسبتری از این فناوریها خواهد داشت. در صورت رفع تحریمها و باز شدن فضای فعالیت بینالمللی نیز این نسل آمادگی بیشتری برای دسترسی به بازارهای جهانی دارد و فرصتهای کارآفرینی و ارتباط کاری بر بستر دیجیتال با سرعت و انعطاف بیشتر، برای آنها مهیاست.
کسبوکارهایی که نسل زد را بهعنوان همکاران خود جذب میکنند باید آگاهی داشته باشند که این افراد نیازمند محیط کاری بازتر و متنوعتری هستند و به آزادی عمل و رشد فردی اهمیت میدهند. تعامل و تشویق فردی آنها و ارائه بازخورد برای آنها ضروری است و با این نسل نمیتوان با روش تحکم و موضع بالا و لحن آمرانه صحبت کرد. برای تعامل با این نسل، کسبوکارها باید سرمایهگذاری روی پلتفرمهای آنلاین، اپلیکیشنهای موبایلی و استراتژیهای بازاریابی دیجیتال را تقویت کنند.
یکی دیگر از چالشهای کسبوکارها این است که افراد نسل زد باید در کنار نسلهای پیش از خود فعالیت کنند و در محیط کار حضور داشته باشند؛ بنابراین ایجاد فضایی که افراد این نسلها بتوانند در کنار هم با تعامل مثبت کار بکنند، اهمیت زیادی دارد.
پذیرش این تحول از آنجا ضروریتر میشود که توجه کنیم، دیری نخواد گذشت که نسل آلفا (متولدین سالهای 2010 به بعد) نیز به بازار کار وارد شود و تا آن زمان کسبوکارها باید پذیرای نسل متفاوتی با ویژگیهای متفاوت، باشند.