نشریه آفتاب خاورمیانه

صاحب‌نظران مکاتب فکری اقتصادی از نظر نگرش به آینده اقتصاد، به گروه‌های مختلف تقسیم‌بندی می‌شوند. یکی از این تقسیم‌بندی‌ها عبارت است از «اقتصاددانان خوش‌بین» در مقابل «اقتصاددانان بدبین» که بیانگر نگاه آنها به آینده جوامع با توجه به تاثیرات سرمایه‌داری است. در بررسی نظرات این دو گروه از اقتصاددانان، تاثیرات شرایط اجتماعی و اقتصادی روزگار آنها را می‌توان دید؛ اقتصاددانانی که در شرایط پیشرفت و رفاه نسبی زندگی کرده‌اند، امیدواری خود نسبت به اتفاقات آینده، مخصوصا افزایش جمعیت، ثبت کرده‌اند. در مقابل، آنها که شاهد مشکلات گسترده بوده‌اند، نگرانی‌های خود را از منتقل کرده‌اند.

وقتی مدیران با یک بحران یا فرصت جدید مواجه می‌شوند، روی سبک مدیریت خود که برای مدت طولانی روی آن کار کرده‌اند، تکیه می‌کنند. با این حال از آنجا که این سبک‌ها در بسیاری از موارد موثر نیستند، مدیران به عبور از واکنش‌های خودکار خود و ابداع گزینه‌های بیشتر حل مسئله احتیاج دارند. در این مقاله مجله «هاروارد بیزنس ریویو»، دو مربی مدیریت مدل «چهار رویکرد» را ارائه می‌دهند تا به مدیران کمک کنند که ارتباطات میان‌فردی خود را بهبود ببخشند. مطابق این الگوها، در ابتدا مدیران تشخیص می‌دهند که رویکرد پیش‌فرض آنها کدام یک از این چهار گزینه است. سپس آنها باید برای استفاده از رویکردهای جایگزین در موقعیت‌های متفاوت، برنامه‌ریزی کنند و آماده باشند که در صورتی که یک رویکرد جواب نداد، از بقیه استفاده کنند.

حسینعلی البرز فرزند مرتضی البرز آشتیانی و اهل آشتیان در سال ۱۲۸۵ هجری شمسی در تهران و در محله جمهوری متولد شد. او در هفت سالگی به مدرسه قزاق که در آن زمان توسط روس‌ها تاسیس شده بود، رفت اما بعد از چند سال و در سن دوازده سالگی به این دلیل که فارغ التحصیلان این مدرسه باید به عضویت ارتش درمی‌آمدند و او علاقه‌ای به حضور در ارتش نداشت با رضایت پدر و تغییر رشته وارد کالج البرز شد. با توجه به هوش و استعداد سرشاری که داشت به سرعت زبان‌های انگلیسی، آلمانی و روسی را فرا گرفت.

در سلسله مراتب یک برنامه‌ریزی، بودجه‌ریزی در مرحله آخر قرار دارد و یکی از ابزارهای مهم کنترل است که میزان و بازخورد تعهدات را نشان می‌دهد. در کشور ما نیز، اگرچه با توجه به جریانات و رخداد غیرمنتظره عملکرد دولت‌ها تغییر می‌کند، با این حال برنامه بودجه هر سال اطلاعات خوبی از برآورد دولت از تواناییش در مدیریت مسائل کشور ارائه می‌دهد. بودجه سال 1402 کشور در شرایطی نوشته شده که مشکلات اقتصادی دولت با توجه به تورم فوق‌العاده و کاهش درآمدهای نفتی به دلیل تحریم‌ها، به‌شدت افزایش یافته است. به همین دلیل دولت، استفاده از درآمدهای جایگزین مانند افزایش درآمدهای مالیاتی و مولدسازی با فروش یا تهاتر دارایی‌های راکد خود را مدنظر قرار داده تا بتواند به اندازه ممکن، شرایط را بهبود ببخشد.

در روزهایی که میرزا تقی‌خان امیرکبیر به جرم آبله‌کوبی همگانی، تاسیس دارالفنون و اصلاحات اجتماعی به دست علی‌خان فراش در حمام فین به خون غلتید، دانشمندان اروپایی، ماشین ظرف‌شویی و آسانسور را اختراع کرده و در حال کار بر روی اجاق الکتریکی، پله‌برقی و جاروبرقی بودند. در حالی که ما با خواندن در مورد آن دوره از تاریخ، خنده تلخی بر لب می‌آوریم، روزگاری نیز خوانندگان کتاب‌های تاریخ در مورد روزهای منتهی به چت‌بات‌هایی مانند ChatGPT و شعف بشریت از میزان پیشرفت هوش مصنوعی و تاسیس وزارت هوش مصنوعی در کشور همسایه یعنی امارات متحده عربی می‌خوانند؛ شرح همان روزهایی که کسب‌وکارها در ایران فقط به دلیل عدم دسترسی به پهنای باند کافی و اسارت در چنگ فیلترینگ همچون برگ‌های واپسین روزهای پاییزی یکی پس از دیگری بر زمین می‌افتادند. برگ‌هایی که قرار است این بار با طرحی موسوم به طرح صیانت، نه به‌مرور بلکه با یک ضربه تبر و یک‌باره بر زمین بریزند.

استفاده از ذخایر آب زیرزمینی در مقایسه با آب‌های سطحی برای استفاده کشاورزی، صنعتی و حتی شرب، آسانتر و ایمن‌تر است. با این حال استفاده بی‌رویه از منابع زیرزمینی و تخلیه آنها، خطراتی مانند شور شدن منابع آبی، بیابان‌زایی، طوفان شن و فرونشست زمین در روستاها و حتی کلان‌شهرها را با خود دارد. در این مقاله با بررسی وجوه بهره‌برداری از این منابع زیرزمینی، به چالش‌های استفاده از آنها و راهکارهای جایگزین برای تامین آب می‌پردازیم.

طوفان دیجیتالی شدن به خودی خود در حال تحول کسب‌وکارها بود که پاندمی از راه رسید و به سرعتِ این تغییرات شتاب بیشتری داد. اکنون در نیمه سال ۲۰۲۳، مشتریان توقع دارند در هر ساعت شبانه‌روز، از هر جا و با کمترین زمان، نیازهای بانکی خود را برطرف کنند و فناوری‌های جدید هم امکان این کار را فراهم کرده‌اند. در این شرایط بانک‌های کلاسیک اروپا که ده‌ها سال تلاش کرده‌اند دقت و امنیت خود را افزایش دهند حالا در چارچوب مقررات‌گذاری‌های این قاره، در حال رقابت با فین‌تک‌ها برای ارائه خدمات و محصولات بهترند.

این روزها در کنار انتشار خبرهای گوناگون از جزییات برنامه هفتم توسعه، پیش‌بینی وظایف و اختیارات دستگاه‌ها در این برنامه نیز افشا می‌شوند؛ گرچه برنامه‌های قبلی در اجرا نتیجه مثبت قابل دفاعی نداشته‌اند و چالش‌های توسعه از معیشت و اقتصاد گرفته تا آب، محیط‌زیست، بحران پیرشدن جمعیت و مهاجرت نسل جوان متخصص خودنمایی می‌کنند.

بحران نرخ ارز که در پنج سال گذشته شدت گرفته است، در نیمه دوم سال گذشته به‌اندازه‌ای اوج گرفت که بعد از ناکامی رئیس وقت بانک مرکزی در کنترل بازار، به تغییر او منجر شد. دو ماه بعد سران سه قوه به‌منظور مدیریت بازار ارز اختیارات جدیدی برای بانک مرکزی تصویب کردند و در 31 اردی‌بهشت 1402، الزام تحویل دادن ارزهای حاصل از صادرات به بانک مرکزی به‌صورت لایحه به مجلس ارائه شد.

در جریان اصلی علم اقتصاد فرض بر این است که بانک مرکزی با تزریق پول پرقدرت (پایه پولی)، ذخایر را در سیستم بانکی به جریان می‌اندازد. از آنجا که سررسید همه بدهی‌های بانک‌ها همزمان فرا نمی‌رسد، بانک‌ها صرفا بخشی از سپرده‌های خود را به‌صورت ذخیره نقد نگه می‌دارند و با به گردش انداختن بقیه وجوه، پول بیشتری خلق می‌کنند. درواقع هر وام جدید به پشتوانه پول پرقدرت بانک مرکزی، مقداری سپرده جدید نیز ایجاد می‌کند که بخشی از آن به‌صورت ذخیره قانونی یا ذخیره اضافی مجددا نزد بانک مرکزی نگهداری شده و باقیمانده آن دوباره وام داده می‌شود.