نشریه آفتاب خاورمیانه

هوش مصنوعی دیگر یک مفهوم علمی-تخیلی نبوده و محدود به محیط‌های حرفه‌ای نیست. برای انسان امروز ابزارهای قدرتمند این فناوری می‌توانند کیفیت زندگی شخصی، مدیریت زمان، یادگیری و اوقات فراغت او را به‌طور چشمگیری بهبود ببخشند. برای اشاره به بخشی از امکانات این فناوری، در یادداشت به‌طور اجمالی به برخی از کاربردهای روزمره ابزارهای هوش مصنوعی می‌پردازیم.

داستان سیدجلال سادات تهرانی از حجره‌ای کوچک در بازار تهران تا کارخانه‌هایی که هزاران کارگر در آنها مشغول به کار بودند، روایت جسارت، تلاش و دوراندیشی مردی است که نامش با صنعت و تجارت ایران گره خورده است.

از نیمه قرن بیستم تا امروز، حفظ و پایداری محیط زیست، کنترل پیامدهای اجتماعی و اصول حاکمیت شرکتی، به نقشه راهی برای توسعه شرکت‌ها تبدیل شده‌اند. این معیارها به‌طور بنیادین ماهیت سنتی مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها را تغییر داده و به هسته استراتژیک و پاسخگوی کسب‌وکارها تبدیل کرده‌اند. در این گزارش به سیر تاریخی این تحول پرداخته‌ و به این سوال پاسخ داده‌ایم که چگونه شرکت‌های غربی معیارهای ESG (زیست‌محیطی، اجتماعی و حکمرانی شرکتی) را کانون فعالیت‌های خود قرار داده‌‌اند.

در طول دهه گذشته، تغییرات اقلیمی از یک موضوع زیست‌محیطی به اولویت راهبردی دولت‌ها، شرکت‌ها و نظام‌های مالی جهانی تبدیل شده است. پدیده‌هایی مانند افزایش دمای متوسط زمین، سیل‌های گسترده، خشکسالی‌های پی‌درپی، بحران امنیت غذایی و مهاجرت اقلیمی، تنها نشانه‌هایی از واقعیتی هستند که جهان ما را تهدید می‌کند. در پاسخ به این وضعیت اضطراری گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر و توسعه فناوری‌های سبز به‌عنوان محور اصلی سیاست‌گذاری اقلیمی مطرح شده است. در این یادداشت، ضمن مرور مفاهیم کلیدی، سه الگوی برجسته در سیاستگذاری و اجرای پروژه‌های انرژی پاک (آلمان، کالیفرنیا و امارات) را بررسی می‌کنیم.

نقش دولت در اقتصاد همواره یکی از چالشی‌ترین موضوعات مورد مناقشه در ادبیات اقتصادی به‌ویژه در یک قرن اخیر بوده است. اگر به دیدگاه اقتصاددانان در مورد نقش دولت در اقتصاد به‌شکل یک طیف نگاه شود، یک سوی آن نظام برنامه‌ریزی متمرکز مانند چین در دوره مائو و اتحاد جماهیر شوروی و سوی دیگر آن عدم‌حضور دولت یا مداخله حداقلی دولت در اقتصاد خواهد بود.

براساس آخرین داده‌های منتشرشده از سوی وزارت نیرو تا انتهای سال 1403، مجموع ظرفیت تولید انرژی‌های تجدیدپذیر نصب‌شده در کشور معادل 6/1 گیگاوات بوده که این میزان، تنها حدود 7/1 درصد از کل ظرفیت تولید برق در ایران را شامل می‌شود. بررسی روند توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران نشان می‌دهد که در طول سال 1403، تنها حدود 600 مگاوات به ظرفیت این نوع انرژی‌ها افزوده شده است. بنابراین، سطح بهره‌گیری از انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران درمقایسه با متوسط جهانی بسیار پایین‌تر بوده و کشور در این زمینه، در مراحل آغازین توسعه قرار دارد.

کاهش جمعیت جوان و افزایش سن کار، یکی از دغدغه‌های دولت‌ها در زمان ماست. ما ایرانیان در چند سال اخیر این مساله را از دولتمردان بسیار شنیده‌ایم اما این مشکل فقط به کشور ما محدود نبوده و در جهان گسترش پیدا کرده است. در این یادداشت، ضمن بررسی ابعاد و عواقب سالمندی جمعیت جهان به راهکارهای دولت‌ها درقبال آن می‌پردازیم.

لودویگ فون میزس (Ludwig von Mises)، اقتصاددان اتریشی در زمان امپراتوری اتریش-مجارستان، یکی از آخرین و موثرترین نمایندگان "مکتب اقتصادی اتریشی" در تاریخ عقاید اقتصادی است که نقش پررنگی در شکوفایی مجدد این مکتب فکری در دهه 1930 میلادی در ایالات متحده آمریکا ایفا کرد. میزس تالیفات گوناگونی دارد و یکی از مهم‌ترین آنها، کتاب "نظریه پول و اعتبار (The Theory of Money and Credit)" است که در سال 1912 میلادی نگاشته شده است. گرچه بیش از یکصد و ده سال از تالیف این کتاب گذشته و نقد و نظرهای متفاوتی درباره آن مطرح شده، برخی مسائل موردبحث در آن در دنیای امروز نیز بسیار ملموس و قابل‌تامل است. میزس در این کتاب ضمن اشاره به شکل‌ها و ویژگی‌های پول، به بررسی سیاست‌ پولی تورم‌گرایی (Inflationism) می‌پردازد که یکی از ابزارهای مرسوم در دست دولت‌ها برای تامین مالی هزینه‌های عمومی است.

کیم استنلی رابینسون رمانی واقع‌گرایانه و پر از داده‌های علمی و اقتصادی دارد به‌نام "وزارت آینده"؛ او در این کتاب آینده‌ای نزدیک را روایت می‌کند که در آن تغییرات اقلیمی بحرانی جهانی شده و اقتصاد و معیشت مردم را دگرگون کرده است. برای مقابله با این پدیده، نهادی به‌نام "وزارت آینده" تشکیل می‌شود تا راه‌حل‌ها‌یی برای بقا و عدالت اقلیمی پیدا کند. در قسمتی از کتاب، "وزیر آینده" به یک اقتصاددان می‌گوید: «در این شرایط، سرمایه‌گذاری در صنایع آلاینده به‌طور کامل غیرمنطقی است. سیستم‌های مالی باید به‌سمت پروژه‌های سبز حرکت کنند. بانک‌ها و نهادهای مالی باید زیرساخت‌های جدید را تامین مالی کنند.»

در دوران گذار به اقتصاد کم‌کربن، نظام بانکی جهانی با بازتعریف اساسی نقش خود روبه‌روست؛ اکنون بانک‌ها از نقش سنتی خود به‌عنوان واسطه‌گران مالی فراتر رفته‌اند و به بازیگران کلیدی در تحقق اهداف توسعه پایدار تبدیل شده‌اند. با این تحول اساسی، «بانکداری سبز» از یک انتخاب داوطلبانه به یک ضرورت راهبردی در صنعت مالی تبدیل شده است.