نشریه آفتاب خاورمیانه

«اگر دیگر هیچ‌کس هیچ قصه‌ای درباره یک سازمان نگوید، آن سازمان به‌سادگی از صفحه روزگار محو می‌شود.» در جهانی که بی‌ثباتی، ابهام و تغییرات شتابان بدل به قاعده شده‌اند، سازمان‌ها با نمودارها و فرآیندها زنده نمی‌مانند. کتاب "روزی روزگاری سازمانی" که گزاره بالا از آن نقل شده است، با روایت‌پردازی و قصه‌گویی، راهی برای تحول سازمان در دوران عدم‌قطعیت پیشنهاد می‌دهد.

مهدی حریری در سال 1305 در خانواده‌ای اصالتا یزدی در سبزوار به دنیا آمد. پدربزرگ او در یزد تاجر قماش بود. در آن زمان پارچه‌ها را از یزد به سایر شهرها می‌فرستاد. در پنج سالگی به‌همراه خانواده به مشهد نقل مکان کرد. در سال 1310، پدرش حاج رجبعلی حریری مغازه‌ای در بازار مشهد خرید. مهدی دوران ابتدایی را در مدرسه فردوسی مشهد که از مدارس جدید و امروزی بود به تحصیل پرداخت و همزمان با تحصیل، اوقات بیکاری را در مغازه پدر مشغول به کار شد.

بحران‌های اقتصادی معمولا در نقطه‌ای بروز می‌کنند که نظم‌های مسلط اقتصادی، پس از دوره‌ای از ثبات یا رشد ظاهری، به‌تدریج انعطاف‌پذیری خود را از دست داده‌اند. پیش از هر بحران، مجموعه‌ای از ساختارها و الگوهای تصمیم‌سازی شکل می‌گیرد که در کوتاه‌مدت کارآمد به نظر می‌رسند، اما آسیب‌پذیری‌های پنهان را انباشت می‌کنند. بحران‌ها در ظاهر ناگهانیند، اما در عمق خود نتیجه انباشتی طولانی از تصمیم‌هایی هستند که زمانی منطقی به نظر می‌رسیدند. در این یادداشت، به مرور عوامل بحران اقتصادی در کره جنوبی و ونزوئلا می‌پردازیم.

نظام مالی بین‌المللی حدود نیم‌قرن به یک واحد پولی قدرتمند یعنی دلار آمریکا تکیه کرده و دارای یک نظام تک‌قطبی بوده است. در این نظام تک‌قطبی، دلار آمریکا هم به‌عنوان پول ملی ایالات متحده و هم به‌عنوان ارز مرجع جهانی عمل کرده است. با این حال، شواهد اقتصادی سال‌های اخیر که در آمارهای مراجع بین‌المللی قابل‌مشاهده است نشان می‌دهد این ساختار به‌آهستگی به‌سوی یک نظام چندقطبی در حال حرکت است که در آن قدرت میان دلار، یورو و یوان و حتی ارزهای کوچک‌تر در حال تقسیم شدن است.

دهه 1990 میلادی را بی‌تردید می‌توان یکی از چالشی‌ترین ادوار تاریخ برای نگرش چپ در دنیا برشمرد. جنبش‌های سوسیالیستی و کمونیستی که از اوایل قرن بیستم فضای سیاسی جهان را تغییر داده و جهان را به دو بلوک شرق و غرب تقسیم کرده بودند درنهایت پس از چندین دهه فروکش کرده و ناگزیر جای خود را به نظام‌های آزادتر دادند. اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی نیز که در پی بروز انقلاب اکتبر 1917 روسیه تشکیل شده و یکی از سمبل‌های مهم بلوک شرق بود، پس از 70 سال سلطه تمرکزگرایی از پا درآمد و با استعفای میخائیل گورباچف به‌عنوان آخرین رهبر این جریان سیاسی در سال 1991، حیات آن به پایان رسید. او پس از رسیدن به قدرت از سال 1985 اصلاحات اقتصادی را هدف اصلی خود قرار داد و در تلاش بود ضمن پاسداشت از میراث لنین، با انجام این اصلاحات از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی جلوگیری کند. اقتصاد روسیه در حدود دو دهه پیش از زمامداری گورباچف وارد روندی نزولی شده بود و افول اقتصاد در بسیاری از زمینه‌ها خود را به‌وضوح نشان می‌داد. از سوی دیگر، روش‌های تولید نسبت به سایر کشورهای صنعتی بسیار عقب مانده بود و این عقب‌ماندگی و استمرار در استفاده از روش‌های تولیدی منسوخ

زمانی را تصور کنید که هوش مصنوعی به درجه‌ای از پیشرفت رسیده است که با استفاده از داده‌های موجود و دسترسی به ارتباطات دیجیتال به یک هوش برتر تبدیل شده و براساس منطق ماشین تشخیص می‌دهد ادامه بقای انسان روی زمین، موجب از بین رفتن محیط زیست و آسیب جدی به طبیعت است. گرچه این موضوع در شرایط فعلی دور از تصور است ولی باید در نظر داشته باشیم که به‌زودی انسان‌ها به‌حدی به فناوری وابسته می‌شوند که اگر ماشین‌ها تصمیم بگیرند مسیر خود را بروند، انسان‌ها تقریبا هیچ کنترلی روی آن نخواهند داشت.

تامین مالی همواره یکی از مهم‌ترین چالش‌های کسب‌وکارها، به‌ویژه شرکت‌های نوآور و کوچک بوده است. در دوره‌های پیشین اشراف یا سرمایه‌داران بزرگ، حامی مالی طرح‌ها می‌شدند و در عصر مدرن، بانک‌ها و سایر موسسات مالی با اعطای تسهیلات، تامین مالی را برعهده گرفتند. تامین مالی جمعی که در این یادداشت به آن می‌پردازیم، شیوه‌ای نوین بر پایه فناوری دیجیتال است که امکان مشارکت عمومی در فرآیند خلق ارزش را فراهم کرده است.

چند سال پیش تصور اینکه یک بانک کلاسیک، کنار یک تیم استارت‌آپی دونفره روی محصول نوآورانه‌ای کار کند، بیشتر به شوخی شبیه بود تا واقعیت؛ اما امروز در سنگاپور، نیویورک، برلین و بسیاری مناطق دیگر، اتاق‌های جلسات بانک‌ها پر از بنیانگذاران استارت‌آپ‌هاست. امروز بانک‌های بزرگ جهان تلاش می‌کنند "هاب نوآوری" باشند و از شتاب‌دهنده، رابط‌های برنامه‌نویسی کاربردی (API)، تیم‌های سرمایه‌گذاری جسورانه و حتی فضای کار اشتراکی برای استارت‌آپ‌ها برخوردار شوند. این تحول نه‌فقط به‌خاطر فشار رقابتی و ورود فین‌تک‌ها به عرصه خدمات مالی، بلکه ناشی از درک جدیدی است که بانک‌ها درباره فرصت‌های نوآوری و اکوسیستم‌سازی به دست آورده‌اند. در این یادداشت به چارچوب‌های عملیاتی، مکانیسم‌های اجرایی و نمونه‌های جهانی که نشان می‌دهند چگونه بانک‌ها می‌توانند اکوسیستم‌های نوآورانه را شکل دهند، می‌پردازیم.

در عصری که داده‌ها، دارایی حیاتی نظام‌‌های مالی هستند، بانکداری به هنر تبدیل داده‌ها به شناخت، پیش‌بینی و اقدام به‌موقع تبدیل شده است. بانکداری شناختی و عامل‌گرا از دل همین نیاز ظهور یافته‌اند و با اتکا بر هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و پردازش زبان طبیعی، تجربه‌هایی انسانی، دقیق و پیش‌بینانه برای مشتری و سازمان خلق می‌‌کنند. در سال‌های اخیر، این دو رویکرد به نقطه تلاقی تحول دیجیتال و بازآفرینی مدل کسب‌وکار بانک‌ها تبدیل شده‌اند؛ نقطه‌ای که در آن تصمیم‌گیری هوشمند، اتوماسیون پیشرفته و تعامل شخصی‌سازی‌شده، چشم‌انداز تازه‌ای از بانکداری آینده ترسیم می‌کند. در این یادداشت، به این دو رویکرد و نقش آنها در حرکت بانک‌ها به‌سوی بانکداری داده‌محور، چابک و آینده‌نگر می‌پردازیم.

در دنیای امروز که تحول دیجیتال بقا و رشد شرکت‌ها را تعیین می‌کند، فقط بخش محدودی از سازمان‌ها در مسیر تحول دیجیتال به موفقیت می‌رسند. ریشه شکست‌ها بیش از آنکه فنی باشد به فقدان بینش استراتژیک، مقاومت فرهنگی و ناهماهنگی میان‌واحدی برمی‌گردد. در بسیاری از شرکت‌ها، ابزار و سامانه‌های گران‌قیمت خریداری می‌شود، اما فرهنگ و مدل تصمیم‌گیری به‌روز نمی‌شود. در این یادداشت، با مرور چالش‌های تحول دیجیتال به راهکارهای اجرایی موفقیت در آن می‌پردازیم.