نشریه آفتاب خاورمیانه

چند ماه پیش وقتی برای اولین بار خبر شیوع یک بیماری ویروسی جدید در یکی از شهرهای چین شنیده شد، کمتر کسی ابعاد آن را به شکلی که اکنون با آن مواجه هستیم تصور می‌کرد. ویروس جهش‌یافته‌ای که به خاطر ویژگی‌های عجیب و پیشرفته خود به راحتی قابلیت منتقل شدن را دارد و هر نوع تجمع یا تراکم انسانی می‌تواند به شدت و حدت آن بیفزاید و درصدی از مبتلایان را به سرعت به پایان زندگی نزدیک کند. همین ویژگی‌ها کافی بود که تقریباً تمامی مناسبات اجتماعی-اقتصادی کشورها به صورت بی‌سابقه‌ای تحت تأثیر قرار بگیرد و علاوه بر یک بحران سلامت، بحران اقتصادی بزرگی را پیش‌ روی کل دنیا قرار دهد. بسیاری در ابتدا به این فکر می‌کردند که کدام بخش‌های اقتصاد بیشتر ممکن است با آسیب روبه‌رو شوند و تحت‌الشعاع قرار بگیرند اما به مرور سؤال اصلی این‌طور تغییر کرد که کدام بخش‌ها ممکن است در امان بمانند. از صنایعی مثل گردشگری و حمل‌ونقل گرفته که اولین قربانیان این ویروس بودند تا ساختمان‌سازی و صنایع غذایی و حتی مسابقات ورزشی همه ضررهای هنگفت و آسیب‌های جدی دیدند.

ویروس کرونا، کار از راه دور (دورکاری) را در یک آزمایش غول‌پیکر و در مقیاس کاملا بی‌سابقه‌ای قرار داده است. در سرتاسر چین، ایتالیا، ژاپن و کره جنوبی، کارگران به بن‌بست رسیده‌اند. هفته‌های گذشته، در سیاتل نیز همین اتفاق افتاد. آمازون، فیس بوک، مایکروسافت و گوگل همه به کارمندانشان گفتند که در خانه بمانند و ادارات منابع انسانی در همه جا برنامه‌های احتمالی را که شامل نگه‌داشتن کارگران در خانه است در نظر گرفته‌اند.

تصور غالب این است که وقتی مدیر یک شرکت هستید باید روی این شغل و روی سازمانتان تمرکز زیادی بکنید. خیلی‌ها باور دارند که اساسا در حالتی غیر از این موفق نخواهند بود. البته هستند افراد زیادی که اعتقاد دارند برای پیشرفت در کار باید تجربه‌های متنوعی در جغرافیاها و صنایع و عملکردهای مختلف به دست آورد اما در نهایت باور عمومی این است که وقتی در یک سمت چالشی قرار گرفتید، باید تمام توجه را به این سمت منعطف کنید. چنین رویکردی در کوتاه مدت جواب می‌دهد. اگرچه نتیجه کار مشترک ما با هزاران مدیر ارشد به ما نشان می‌دهد که این روش می‌تواند در دراز مدت مانع توسعه بشود.

با نگاهی گذرا بر صورت‌های مالی برخی بانک‌ها، فارغ از تفاوت‌های شکلی و محتوایی صورت‌های مالی اساسی سه‌گانه (صورت وضعیت مالی، سود و زیان و جریان‌های نقدی) متوجه صورت مالی می‌شویم که تا چند سال قبل نه‌تنها در صنعت بانکداری کشور که در گزارشگری مالی دنیا نیز سابقه‌ای نداشته است و برای آن نیز استانداردهای حسابداری مشخصی توسط کمیته‌های استانداردگذار وضع نشده است.

بیراه نیست اگر عده‌‌ای عالم‌گیری ویروس کرونای 2019 را زنگ پایان یک دوره تلقی می‌‌کنند. این بیماری، در همین چند ماه، کم و بیش بر تمام جنبه‌‌های زندگی‌مان اثرگذار بوده است و بسیاری از مشاغل و خدمات دورانِ پیشا کرونا، محض بقا، خود را مستلزم ایجاد تغییراتی بعضاً شگرف دیده‌‌اند؛ بانک‌‌ها هم از این قاعده مستثنی نیستند. این در حالی است که بر خلاف بسیاری از کسب‌وکارها و خدمات که پیش‌تر زیرساخت‌‌های دیجیتالیزه شدن را فراهم آورده بودند و امروز با رعایت فاصله‌گذاری اجتماعی سعی در بقای کسب‌وکارشان و ادامه خدمت‌رسانی به نحو احسن را دارند، بانک‌ها همچنان مجبورند برای ایجاد یک حساب بانکی یا انجام تراکنش‌های روزمره مشتریان مانند «افزایش سقف تراکنش‌های بانکی، دریافت وام، سرمایه‌گذاری مشترک و اعتبارسنجی» آنها را به شعب فیزیکی خود فراخوانند که این روند، مخصوصاً در حال حاضر، امری دشوار و خطرناک است. حضور مشتریان در شعب بانکی با طرح قرنطینه و فاصله‌گذاری اجتماعی متناقض است و علاوه بر جان مشتریان، جان کارکنان بانکی را در معرض خطر قرار می‌دهد.

دکتر اکبر کمیجانی استاد تمام دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران است که مدرک دکتری خود را در رشته اقتصاد از دانشگاه ویسکانسین میلواکی آمریکا دریافت کرده است. او در حال حاضر قائم مقام رئیس کل بانک مرکزی است و سابقا سمت‌های پژوهشی و مشاوره‌ای متعددی در دانشگاه تهران و دولت‌های پیشین داشته است.

چه می‌شود که خلاقیت در سازمان‌های پیشرویی مانند اپل موج می‌زند، اما در جایی مانند یک اداره دولتی سکون پابرجاست؟ دست کم بخش مهمی از این تفاوت‌ها را می‌توان در رابطه سازمان‌ها با نیروی انسانی جست‌وجو کرد، چرا که هم به لحاظ تجربی و هم به لحاظ تحقیقی اجماع نظری درباره اهمیت بالای نیروی انسانی در نحوه عملکرد سازمان‌ها وجود دارد. روزگاری نظریه تیلوریسم که به دنبال افزایش بهره‌وری سازمانی با استفاده از تقسیم کار فراوان و تقلیل ساحت انسانی کارکنان به ماشین بود، بر سازمان‌ها فرمانروایی می‌کرد. اما کم‌کم با بروز پدیده‌ای به نام «از خود بیگانگی» کارکنان (عمدتأ کارگران)، تیلوریسم در اهدافش مبنی بر افزایش کارایی سازمان شکست خورد و جای خود را به مفاهیمی مثل رضایت شغلی و «حمایت سازمانی ادراک شده» داد. بدین ترتیب مدیران برای بهبود عملکرد سازمان خود، به جای تأکید بر سیاست‌های قهری و ماشینی، تلاش کردند با برقراری «عدالت سازمانی»، احساس کارکنان نسبت به سازمان را بهبود بخشیده و موجبات شکل‌گیری «تعهد سازمانی» و «رفتار شهروندی سازمانی» را فراهم کنند. در ادامه می‌کوشیم هر یک از مفاهیم گفته شده را ساده و به شکلی مصداقی ارائه دهیم.

شاید شما هم با افراد با باهوش و با استعدادی مواجه شده باشید که مدعی‌اند که اگر برای خودم کار کنم چنان خواهم کرد و یا مدام از ایده‌هایی که دارند و فرصت اجرای آن‌ها به دست نیامده می‌گویند. جمله معروفی هست که می‌گوید: "تا وقتی که کاری را به خوبی انجام می‌دهید ، مهم نیست چه کار می‌کنید.". این کاملا غلط است چرا که مهم است چه کاری را انجام می‌دهید و باید به طرز خستگی ناپذیری بر روی چیزهایی که در آن‌ها خوب هستید تمرکز کنید، اما قبل از آن ، باید فکر کنید که آیا این کار در آینده ارزشمند خواهد بود یا نه؟ معنی این حرف در دنیای کسب و کار این است که الزاما نباید شرکت خودتان را تاسیس کنید ، حتی اگر به‌طرز خارق‌العاده‌ای بااستعداد هستید.

اواخر تابستان سال ۲۰۱۶ بود که یک ادعا سر و صدای زیادی را در میان انبوه خبرها به پا کرد، این خبر مدعی بود که کارکنان بانک خرده فروش ولز فارگو  با گشایش بیش از یک میلیون حساب غیر مجاز، هزاران محصول غیر ضروری به مشتریان فروخته‌اند. این رسوایی برای ولزفارگو خیلی گران تمام شد. ۸ سپتامبر دفتر مالی حمایت از مصرف‌کنندگان در کنار دفتر کنترل ارز و شهر لس‌آنجلس، غرامتی ۱۸۵ میلیون‌دلاری برای این هلدینگ برید و در ادامه وقتی مشخص شد مصرف‌کنندگان خیلی بیشتری مورد سواستفاده قرار گرفتند. ۱ میلیارد دلار غرامت دیگر هم روی دست ولز فارگو ماند. در این بین فرآیندهای حقوقی که طی شد هم ۵۷۵ میلیون دلار آب خورد. تا آخر سپتامبر ارزش سهام ولز فارگو ۱۳ درصد افت کرد که باعث شد سرمایه این شرکت ۲۰ میلیارد دلار کم شود، در ادامه تا مدت‌ها حتی وقتی بازار صعودی بود سهم ولز فارگو هیچ تکانی نمی‌خورد.

رشد فناوری اطلاعات و نفوذ آن به عرصه کسب وکار، سبب ایجاد تغییرات شگرفی در صنایع مختلف شده است؛ تا جایی که بقای یک سازمان بدون بهره‌گیری از این فناوری غیرممکن خواهد بود. کسب وکارهای متعدد اهمیت این موضوع را درک کرده و فناوری مذکور را در سطوح مختلف سازمانی به کار گرفته و در نتیجه خدمات خود را به صورت دیجیتالی عرضه می‌کنند. این مسائل سبب پیدایش مفهوم جدیدی در صنعت بانکداری، با نام بانکداری دیجیتال شد. بانکداری دیجیتال به معنای دیجیتالی نمودن تمام فعالیت‌ها و برنامه‌های بانکداری سنتی است که پیش از این تنها درشعب فیزیکی، در اختیار مشتریان قرار می‌گرفت. بر خلاف تصور همگان بانکداری دیجیتال مترادف با بانکداری آنلاین یا بدون شعبه نمی‌باشد. بانکداری دیجیتال مفهوم جدیدی در صنعت بانکداری است که هدف آن، غنی‌سازی سرویس‎های استاندارد برخط و موبایلی از طریق به کارگیری فناوری‌های دیجیتال می‌باشد. در این نوع بانکداری شعب فیزیکی بانک‌ها حذف نشده بلکه از وضعیت تراکنش محوری به سمت مشاوره محوری پیش خواهند رفت.