منتشرشده در نشریه شماره ۳۵ آفتاب خاورمیانه - تیر ۱۴۰۳
مریم ذوالفقار
رئیس اداره روابطعمومی بانک خاورمیانه
علی همدانیان در سال 1287 در فلاورجان اصفهان متولد شد. او یک برادر بهنام حسین داشت که در سال 1289 به دنیا آمد. پدرش محمدرضا پسرانش را از همان ابتدا برای آموزش خواندن و نوشتن به مکتب فرستاد. علی توانست بعد از چند سال شاگردی در بازار به بعضی کسبه نزدیک شود و بهکمک تعدادی از آنها یک دکه خرازی خریداری کرد. همدانیان در مدت کوتاهی دکه را به مغازه پارچه فروشی تبدیل کرد که در آنجا چیت اصفهان میفروخت. در ابتدا از کشاورزانی که پول نقد برای خرید پارچه نداشتند گندم، جو و دیگر محصولات کشاورزی را بهجای پول میگرفت. پس از چند سال در سال 1304 درحالیکه تنها 24 سال داشت برای فروش پارچههای پشمی کارخانه نساجی وطن (که در آن زمان بهتازگی وارد بازار شده بود) داوطلب شد؛ این کار زمینه پیشرفت او در آینده را فراهم کرد.
همدانیان بهتدریج در کار خود پیشرفت کرد و کارش رونق بسیاری گرفت و توانست مغازه بزرگتری در اصفهان خریداری کند؛ او با سود حاصل از فروش پارچه توانست در اطراف شهر اصفهان باغ و زمین خریداری کند و تا سی سالگی به یکی از سرشناسترین تجار اصفهان تبدیل شد. همدانیان در این دوره به فکر تاسیس کارخانه نساجی در اصفهان افتاد. او در سال 1314 و در سن 27 سالگی اولین سرمایهگذاری خود را در حوزه نساجی شروع کرد و بههمراه فعالان این حوزه در زمینی پنجاه هزار متری در منطقه هزارجریب اصفهان "شرکت صنایع پشم اصفهان" را تاسیس کرد. ازجمله محصولات این کارخانه میتوان به پارچه پشمی و پتو اشاره کرد. این کارخانه یکی از اولین تولید کنندگان پارچه تترون در آن زمان بود که توانست برخی از تولیدات خود را به عربستان نیز صادر کند.
درخلال سالهای 1330 تا 1332 و زمانی که حزب توده بهشدت فعال بود، بدبینی زیادی نسبت به صاحبان صنایع ایجاد شده و بهدلیل نبود بازار مناسب و سرمایه در گردش، کارخانه همدانیان با چالشهای متعددی روبرو شد. او در واکنش به اعتراضات کارگران، تلاش کرد وضعیت رفاهی آنها را بهبود ببخشد و بهعنوان نمونه، برای تامین نان در کارخانهها نانوایی راهاندازی کرد.
همدانیان در 21 آذر 1329 کارخانه نساجی شهناز (بافناز فعلی) را تاسیس کرد که یکی از بزرگترین کارخانههای نساجی در آن زمان بود. در کارخانههای او بهدلیل استفاده از کارشناسان خارجی و ماشین آلات مدرن و خودکار، محصولاتی مانند پارچه چیت، کودری، چلوار، پوپلین و فاستونی زنانه و مردانه با کیفیت بسیار بالا تولید میشد.
در سال 1334 علی همدانیان بهعنوان سهامدار عمده، کارخانه سیمان را در حسنآباد لنجان اصفهان تاسیس کرد. این کارخانه، چهارمین کارخانه سیمان آن زمان بود که در آن سیمان ساختمانی، سیمان حفاری و سیمان ضدسولفات تولید میشد.
همدانیان فعالیتهای صنعتی خود را علاوهبر نساجی توسعه داد و در سال 1311 که کاشت چغندر بهدلیل نبود کارخانه قندسازی متوقف شده بود را گسترش داده و کارخانه قند نقش جهان را تاسیس کرد.
علی همدانیان از سال 1330 در کنار فعالیتهای صنعتی خود به خرید و فروش ملک و زمین کشاورزی روی آورد و در سال 1339 بهریاست سندیکای صنایع اصفهان انتخاب شد. همدانیان سرانجام در سال 1342 بر اثر سکته قلبی درگذشت و در مقبره خانوادگی در تخت فولاد اصفهان به خاک سپرده شد.
او در زمان مرگ یکی از سرمایهداران بزرگ ایران بود که در مجموع بیشتر از شش هزار نفر در کارخانههای او مشغول به کار بودند. بعد از فوت علی همدانیان، برادرش حسین در 24 خرداد 1344 موسسه خیریهای با عنوان خیریه علی و حسین همدانیان تاسیس کرد و در سال 1353 تمامی سهام و اموال کارخانهها را به موسسه خیریه واگذار کرد.