لیلا زراعتی (متصدی امور بانکی شعبه شیراز بانک خاورمیانه)
کدها به مجموعه قوانین، باید و نبایدها یا اصولی که به عنوان قوانین نوشته یا نانوشته با توجه به زمان، مکان و شرایط باید رعایت شوند اشاره دارند. موضوع کد لباس بحث در مورد پوششهایی است که به شکل ضابطهمند در یک چهارچوب تعریف شدهاند. کدهای لباس باید و نبایدهایی است که به پوشش ما ربط دارد و علاوه بر آن رفتارها، مسائل اخلاقی و مسائل دیگری را که باید رعایت شوند در برمیگیرد.
کد لباس مجموعهای از استاندارهای پوشش است که سازمانها برای کارمندان خود جهت لباس مناسب محل کار وضع کردهاند. آنچه به عنوان کد لباس از آن نام میبریم فقط به یک مکان خاص یا مقطعی از زمان مربوط نمیشود بلکه طیف وسیعی از پوششهایی را که ما باید در مکانها، زمانها و مناسبتهای مختلف رعایت کنیم شامل میشود. رنگها، سمبلها، الگوهای لباس، برشها، اندازهها، قطعاتی که در لباس استفاده میشود و... نشان دهنده کدها هستند و باعث میشوند مفاهیمی در مورد شما سریع به بیننده منتقل شود. کد لباس با اینکه یک کلمه کوچک است مفاهیم گستردهای را ارائه میدهد.
اروپا
در قرن هفتم تا نهم طبقه اشراف و سلطنتی اروپا برای متمایز بودن از سایر اقشار جامعه پوشش متفاوتی داشتند. سایر طبقات معمولاً لباس یکسانی داشتند، اگرچه تمایز بین سلسله مراتب اجتماعی از طریق لباسهای تزئینی بیشتر قابل مشاهده بود. بر اساس رتبه اجتماعی، تزئینات یقه لباس، کمر یا حاشیه متفاوت بود. در حالی که امروزه اروپاییان در قوانین پوشش از سختگیری کمتری برخوردارند، برخی موارد استثنا نیز مانند ممنوعیت انواع خاصی از لباس در محل کار همچنان وجود دارد. به عنوان مثال دادگستری اروپا بهطور قانونی پوشش روسری اسلامی در محل کار را ممنوع کرده است.
آمریکا
مردم بومی سواحل شمال غربی اقیانوس آرام دارای یک سلسله مراتب اجتماعی پیچیدهای بودند که متشکل از بردگان، مردم عادی و اشراف بود، با کد لباسهای مشخص که این تمایزات اجتماعی را نشان میداد. جان آر. جوییت، انگلیسی که خاطرات خود را در مورد سالهای اسارتش از 1802 تا 1805 نوشت، توصیف میکند که چگونه، بعد از مدتی زندگی در آنجا، روسای قبایلی که توسط آنها به اسارت گرفته شده بود تصمیم گرفتند که او باید مثل «یکی از آنها و مطابق با آداب و رسوم آنها» عمل کند و لباسهای گشاد و بلندی بپوشد که در سرما او را محافظت نمیکرد.
جهان اسلام
اسلام، از قرن هفتم میلادی، قوانین مخصوص خود را در مورد پوشش زنان و مردان در انظار عمومی وضع کرد. تزئینات طلا و پوشیدن لباسهای ابریشمی به دلیل جنبه تجملاتی و زینتی برای مردان ممنوع، اما برای زنان مجاز است. مردان همچنین هنگام سفر به حج و یا سفر سالانه به مکه مکرمه، باید لباس احرام بپوشند.
در اسلام لازم است زنان به عنوان بخشی از موازین اسلامی زمان حضور در جامعه حجاب داشته باشند. کد لباس بسته به اهداف سازمان و نوع مشتریان از رسمی، تجاری غیررسمی و غیررسمی تشکیل میشود.
پوشش رسمی
در کشورهای غربی، کد لباس رسمی که به آن کد لباس «کراوات سفید» نیز گفته میشود به طور معمول به معنای کت و شلوار رسمی برای آقایان و لباس شب کامل با دستکش اپرا برای زنان است. کد لباس «نیمهرسمی» برای آقایان تعریف دقیقی ندارد اما به طور معمول به معنی ژاکت و کراوات برای مردان (معروف به کد لباس کراوات سیاه) و لباس برای زنان است. «اداری غیررسمی» به معنای پوشیدن لباسهای رنگی و شلوار (لزوما مشکی نه، بلکه یک رنگ ملایم و شامل جنسهایی مانند پارچه کتان) بجای بلوز یقه دار و کت و شلوار است. «غیررسمی و راحتی» مشخصا به معنای پوشش راحت بالاتنه و پاها و کفش است.
پوشش تجاری غیررسمی
لباس تجاری غیررسمی یک کد لباس محبوب در محل کار است که از دهه 1990 در کشورهای غربی به ویژه در ایالات متحده و کانادا در مکانهای کاری به اصطلاح یقهسفید ظاهر شد. بر خلاف لباسهای رسمی تجاری مانند کت و شلوار و کراوات (لباس استاندارد بینالمللی تجاری)، کد لباس تجاری غیررسمی تعریف واضحی ندارد. تفسیر آن در بین سازمانها بسیار متفاوت است و اغلب باعث سردرگمی بین کارمندان میشود.
موتور جستجوی شغل Monster.com این تعریف را ارائه میدهد: «به طور کلی کد لباس تجاری غیررسمی به معنی پوشش لباس حرفهای اما در عین حال راحت و آراسته است.
یک تعریف کاربردی دیگر از این کد لباس، پوششی بین اداری رسمی و لباس بیرون از محیط کار است. به طور کلی، پوشیدن بلوز یقه دار در این سبک جایگاهی ندارد مگر اینکه به شیوه غیر کلاسیک آن پوشیده شود. مقبولیت شلوار جین آبی و لباس پارچهای جین نیز در سازمانهای مختلف متفاوت است. بعضی مشاغل آن را شلخته و بسیار غیررسمی میدانند.
لباس فرم در سازمانها
نوع پوشش سازمانی به طور معمول بر اساس حجم و نوع مشتریانی که کارمندان با آنان در محیط کار رابطه دارند تعیین میشود. در مکانهای کاری که عمده انتظار مشتریان، رفتاری حرفهای و با صداقت است اغلب از لباس فرم رسمی استفاده میشود که شامل موسسات حقوقی، موسسات مالی اعتباری، بانکها و سازمانهای بزرگ است. اگرچه بعضی از سازمانهای بزرگ نوع پوشش را برای کارمندان خود آزاد گذاشتهاند. برای مثال، بانک بزرگ جی پی مورگان در حال حاضر به کارمندان خود اجازه داده اغلب لباس اداری غیررسمی بپوشند. در بازدید از یک دفتر حقوقی نیز مشاهده شد لباس کارمندان اداری غیررسمی بود اما همه کت خود را نیز پشت صندلی آویزان کرده بودند. این سبک پوشش به آنها اجازه میداد هم در محیط کار راحت باشند و هم آمادگی ورود غیرمنتظره اربابرجوع را داشته باشند.
در شرکتهای دانشبنیان و استارت اپها عمدتا علاقه به پوشش کاملا غیررسمی است که میتواند شامل لباس ورزشی یا حتی لباس راحتی باشد. در کل، 60% تمام کارمندان علاقه به پوشش غیررسمی دارند و کارفرمایانی که تمایل به جذب نخبهها و افراد با استعداد دارند از پوشش غیررسمی به عنوان یک مزیت استفاده میکنند. انتخاب اکثر کارمندان پوشش غیررسمی است. کارفرمایان اهل رقابت و پیشرو نیز به کارمندان خود این اجازه را میدهند.
در محیطهای کاری که تنها بعضی از کارمندان با مشتری و ارباب رجوع سروکار دارند سازمان میتواند دو نوع لباس فرم تعیین کند. برای کارمندانی که با مشتری ارتباط ندارند لباس راحت و غیررسمی قابل قبولتر است. به عنوان مثال، کارمندان بخش تولید، لباس غیررسمی در صورتی که کارمندان بخش فروش و اداری لباس اداری رسمی بپوشند. بسته به اندازه و هدف سازمان، استانداردهای پوشش لباس میتواند با جزئیات مکتوب شود. بعد از گذشت سالها، شاهد آن هستیم که پوشش اداری نسبت به گذشته از رسمی بیشتر به سمت لباس غیررسمی رفته است. به ویژه استارت اپها تمایل بسیاری به لباس راحت دارند.
چرا کد لباس مهم است؟
در بعضی حرفهها، آنقدر سختگیری زیاد است که به نوع لباس یونیفرم میگویند. به عنوان مثال یونیفرم پلیس. اگر شرکت شما لولهکش یا نصاب تلویزیون را به محل کار میفرستید، کارمند شما با نوع لباس خود در خانههای مردم مشخص است. یونیفرم او معرف شغل و هویت کاری او است و نشان میدهد او یک شخص معمولی نیست که از خیابان آمده و میخواهد وسایل شما را تعمیر کند. کارمندان یک فروشگاه پوشاک نیز باید از محصولات همان فروشگاه بپوشند.
در بعضی مشاغل، کد لباس بسیار مهم است چون شما نماینده سازمان هستید.
رستورانها به یونیفرم مشخص نیاز دارند برای اینکه مشتریان پشت کانتر سرگردان نشوند. برای مشاغل اداری، کارمندانی که در خط اول ارتباط با مشتری قرار دارند نیاز به پوشش رسمیتری دارند نسبت به هیئتمدیره. به این دلیل که هر کس از بیرون وارد میشود کارمندان و منشی را میبیند اما برای دیدن هیئتمدیره نیاز به وقت قبلی است.
در بسیاری از صنایع مشتری محور مانند موسسات حقوقی یا حسابرسی پوشش رسمی باب است. هیچ کس تمایل ندارد وکیل خود را با تیشرت و شلوارک ملاقات کند. در این نوع موسسات هم برای خانمها و هم آقایان کت و شلوار اداری از سالها قبل مرسوم است.
آیا تاکنون این ضربالمثل را شنیدهاید؟ «مناسب شغلی که اکنون داری لباس نپوش؛ بلکه مناسب شغلی که میخواهی داشته باشی لباس بپوش» این ضربالمثل بسیار کاربردی است زیرا ظاهر شما نشان دهنده دیدی است که مردم از عملکرد کاری شما دارند.
در تحقیقی که موسسه مالی حسابداری روبرت هاف از مدیران مالی در مورد نوع لباس کارمندان انجام داد، اکثر آنها بر این نظر بودند که پوشش رسمی تقریبا از مد افتاده است: 61% بر این باور بودند که کارمندانشان موافق لباس غیررسمی هستند: شلوار و تیشرت یا سویشرت. اما 13% معتقد بودند تیشرت و شلوار جین بسیار عرف است. 4% همچنان به لباس رسمی رای دادند: کت و شلوار و کراوات. 21% لباسهای پوشیده را مناسب عرف اداری دانسته مانند کت و دامن یا پیراهن با دکمههای بسته.
نوع پوشش بستگی به فرهنگ سازمانی دارد
امروزه حتی سازمانهایی که بسیار پایبند لباس فرم و رسمی بودند نیز انعطافپذیر شدهاند. بسیار احتمال دارد بین 100 شرکت تصادفی با کارمندی با شلوار نخی و یک بلوز یا تیشرت برخورد کنید تا کارمندی با لباس فرم که البته این نوع پوشش از سازمانی به سازمان دیگر تفاوت دارد.
یک روش مناسب این است که کارمندان و مدیران سطح بالا را الگوی پوشش خود قرار دهید.
بهطور خلاصه میتوان گفت روند طراحی کد لباس طی سالهای مختلف تغییرات بسیاری داشته است. بسیاری از سازمانها از پوشش رسمی به سمت پوشش غیررسمی رفتهاند که مطلوب کارمندان نیز هست. تمام اینها بستگی به هدف و فرهنگ سازمانی و نوع مشتریان دارد. در سازمانهایی مانند بانکها و موسسات حقوقی که انتظار مشتری رفتاری حرفهای است پوشش رسمی و حتی لباس فرم باعث تاثیرگذاری بیشتر شده و در مقابل در شرکتهایی مانند استارتاپها پوشش راحتی مرسوم است. تحقیقات نشان داده است پوشش رسمی باعث ایجاد تعهد و مسئولیت در کارمند شده و کیفیت کار او را بهبود میبخشد، در مقابل پوشش غیررسمی باعث ایجاد فضای راحت و دوستانه در محیط کار میشود.
منابع:
- /Your Dress Code Provides a Guide for Employees/,Susan heathfield,2020 https://www.thebalancecareers.com/dress-code-1918098
- Wikipedia- history of dress code
- Dress Codes in the Workplace: Effects on Organizational Culture,2011/ Angie Shinn, Ali Swigart, Ashley Gritters
- مجله آفتاب ایران؛ " جامعه مدرن، پوشش یکسان"؛ 2010