منتشرشده در نشریه شماره ۱۴ آفتاب خاورمیانه - دی ۱۳۹۶
تحریریه آفتاب خاورمیانه
پولشویی فعالیت مجرمانه ثانویهای است که پول کثیف و غیرقانونی را که از فعالیت مجرمانه اولیه حاصل میشود در چرخه مبادلات قرار داده و به آن ظاهر قانونی میدهد. پدیده پولشویی آثار زیانبار اقتصادی و اجتماعی را به دنبال دارد، از همینرو عزم جامعه بینالمللی برای مبارزه با آن متمرکز شده و تدابیر مختلفی را برای نیل به این امر بکار برده است. درمتن کامل مقررات بانک مرکزی پولشویی اینگونه تعریف شده است:
تحصیل، تملک، نگهداری یا استفاده از عواید حاصل از فعالیتهای غیرقانونی با علم به اینکه بهطور مستقیم یا غیرمستقیم در نتیجه ارتکاب جرم بهدست آمده باشد.
تبدیل، مبادله یا انتقال عوایدی به منظور پنهان کردن منشا غیرقانونی آن با علم به اینکه بهطور مستقیم یا غیرمستقیم ناشی از ارتکاب جرم بوده یا کمک به مرتکب بهنحویکه وی مشمول آثار و تبعات قانونی ارتکاب آن جرم نشود.
اخفا یا پنهان یا کتمان کردن ماهیت واقعی، منشا، منبع، محل، نقلوانتقال، جابهجایی یا مالکیت عوایدی که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم در نتیجه جرم تحصیل شده باشد.
درخصوص تاریخچه و خاستگاه اصطلاح پولشویی تعابیر و تفاسیر مختلفی وجود دارد. برخی عنوان میکنند از زمانیکه فساد مطرح شده پولشویی نیز وجود دارد، برخی بر این اعتقادند که از زمانیکه پول خلق شده پولشویی وجود دارد و برخی نیز کشف چمدان ۶۰۰ میلیون دلاری پول حاصل از قاچاق مواد مخدر در فرودگاه پالرمو ایتالیا و دستگیری عوامل مافیایی را به عنوان تاریخ پولشویی ذکر میکنند. عدهای دیگر قضیه رسوایی واترگیت در زمان انتخابات نیکسون رییسجمهور امریکا و مطبوعاتی شدن این موضوع توسط مشاور وی را سرآغاز این موضوع میدانند.
وجه تسمیه واژه Money Laundering به واژه Laundromat یعنی رختشویخانه بر میگردد که عمدتا در زمان فعالیت گروه مافیایی در آمریکا به ریاست "آل کاپون" رواج پیدا کرد. بدینصورت که باندهای مافیایی درآمدهای هنگفتی از فعالیتهای مجرمانه و غیر قانونی خود کسب میکردند و برای اینکه این وجوه را قانونی جلوه دهند در نقاط مختلف ایالات آمریکا اقدام به نصب دستگاه رختشویی نموده و درآمدهای خود را به این کسبوکار و سایر کسبوکارهایی که با پول نقد سروکار داشت نسبت میدادند مانند فروشگاههای زنجیرهای، کارواش، رستورانها و غیره.
مبانی نظری جرم پولشویی
در جامعه انسانی "امنیت" بیش از هر چیز میتواند سبب پیشرفت و زمینهساز رفاه و ترقی جامعه گردد. که در راس آن، امنیت اقتصادی است که سبب میگردد بازار و در راس آن سرمایهگذاری رونق گیرد. در مقابل امنیت، جرایم قرار میگیرند. پولشویی به عنوان یکی از جرایم سازمانیافته، امنیت اقتصادی و اجتماعی جامعه را به خطر میاندازد.
این قبیل فعالیتها نه تنها موجب ترویج فعالیتهای مجرمانه دیگری میشوند، بلکه سبب تخریب بازارهای مالی، ورشکستگی بخش حقوقی، کاهش بهرهوری در بخش اقتصاد، افزایش ریسک خصوصیسازی، بیثباتی در روند نرخهای ارز و بهره، توزیع نابرابر درآمد و آثار منفی دیگری نیز میشود که همگی رشد و توسعه اقتصاد ملی را تحتتاثیر منفی قرار میدهد.
جلوگیری از پولشویی
اغلب اوقات تبهکاران برای خرید محصولات مالی و اقتصادی یا خدمات و گشایش حساب، از نام و آدرس واقعی خود استفاده نمیکنند، زیرا در این صورت یافتن منشا پول آنها کار راحتی خواهد بود. به این دلیل آنها از اسامی جعلی و آدرس نادرست استفاده میکنند. حتی ممکن است در خرید یک محصول یا افتتاح یک حساب بانکی از نام و هویت شما استفاده کنند. به همین دلیل بانکها، مسئولیت دارند تا هویت اشخاص را کنترل نموده تا از مشتری خود قبل از افتتاح حساب و یا خرید محصول یا خدمات آنها شناخت کافی داشته و از هویت آنها اطمینان کسب کنند. نکاتی نیز در خصوص "مبارزه با پولشویی" وجود دارد که میبایست مشتریان بانک از آن مطلع باشند:
مشتریان محترم توجه کنند که هنگام پر کردن اطلاعات شخصی در فرمهای بانک ضمن تکمیل همه اطلاعات، نسبت به درج صحیح کدپستی و عنوان شغل مبادرت کنند.
درصورت واریز وجوه نقد بیش از سقف مقرر توسط مشتری، لازم است گزارش واریز وجه نقد به طور دقیق و کامل تکمیل و در اختیار بانک قرار گیرد.
پرداخت وجه نقد بیش از سقف مقرر (در زمان نگارش این مطلب، روزانه ۱۵۰٫۰۰۰٫۰۰۰ ریال) به مشتریان ممنوع است.
به منظور انجام عملیات بانکی توسط وکیل، سعی کنید از اشخاص مورد اعتماد استفاده کرده و هر چند وقت یکبار، سپرده بانکی خود را کنترل کنید.
در خریدوفروش سهام، اوراق مشارکت و چکهای مسافرتی خارج از شبکه بانکی، حساسیت بیشتری به خرج دهید.
حتیالامکان از صدور و پذیرش چکهای در وجه حامل بپرهیزید چرا که در بسیاری مواقع پولشویی با استفاده از این چکها صورت میگیرد.
حواله یکی از مجراهای پولشویی است، چنانچه وجهی به سپرده شما واریز شد که حوالهدهنده را نمیشناسید از برداشت وجه خودداری کرده و مراتب را به مسوولان بانک اطلاع دهید.
از وصول یا واگذاری هر نوع چک که مالکیت آن مربوط به دیگران است و از طریق سپرده شما وصول میگردد، جدا پرهیز کنید.
چنانچه دستگاه POS در اختیار دارید از پذیرش پیشنهاد پرداخت وجه نقد در مقابل برداشت از سپرده بدون فروش کالا و ارائه خدمات خودداری کنید.
گاهی مشاهده میشود افرادی به بهانههای گوناگون با نام و مشخصات سایرین درخواست فروش یا انتقال وجوه ارزی دارند، از پذیرش چنین درخواستهایی مبنی بر فروش یا صدور حواله به نام خودتان جدا خودداری کنید.
هرگاه شخصی به هر بهانهای، از شما درخواست کرد که اجازه بدهید پولی به سپردهتان واریز کند و او از طریق سپرده شما اقدام به برداشت کند، به هیچ وجه نپذیرید تا طعمه سواستفاده پولشویان و یا کارتهای سرقتی نشوید.
در صورت دریافت پیامک از اشخاص ناشناس مبنی بر ارائه شماره ملی، کدپستی و واریز وجه به سپرده به منظور دریافت جایزه جدا خودداری کنید.
خریدار اولیه انواع کارتهای پرداخت بینام ( کارت هدیه ، کارت خرید بینام و غیره) باید پیش از خرید، شناسایی شده باشد و مسوولیت تمامی تراکنشهای انجام شده توسط کارتهای مذکور بر عهده خریدار اولیه است.
یکی از مهمترین مسایل در هر نظام مبارزه با پولشویی، تعیین فعالیتهای غیرقانونی است که اصول پولشویی در مورد آنها قابل اجراست. بانکها و موسسههای مالی باید ضمن شناسایی مشتریان خود، بهطور منظم اطلاعات و مدارک هویتی آنان و اشخاصی را که با آنها فعالیت تجاری دارند و همچنین مالکان ذینفع سپردههای آنان را بررسی و بهروزرسانی کنند. مبارزه با پولشویی نیازمند همکاری مشتریان و بانکها و آگاهی کامل مشتریان از مصادیق جرم پولشویی است.