منتشرشده در نشریه شماره ۱۷ آفتاب خاورمیانه - آبان ۱۳۹۷
۱۵ مهر ۹۷ خبر فعال شدن سوئیفت اروپایی تا قبل از دور جدید تحریمهای آمریکا برای بانکهای ایرانی منتشر شد. این خبر به معنای دور زدن تحریمهای بانکی آمریکا تلقی شد و چراغ امیدی برای تسهیل روابط مالی و تجاری بین ایران و اروپا بود. اما تا لحظه نوشتن این یادداشت از سازوکار دقیق این اقدام، اطلاع دقیقی در دسترس نیست و مشخص نیست چگونه این واژه ابداعی قرار است به صورت واقعی مراودات مالی را انجام دهد.
سوئیفت (SWIFT) مخفف "جامعه جهانی ارتباطات مالی بینبانکی" است، بنابراین واژه سوئیفت اروپایی از یک پارادوکس بزرگ رنج میبرد. سوئیفت اروپایی چیزی شبیه ترجمه «جامعه جهانی ارتباطات مالی بین بانکی بین اروپا و ایران» میشود! چیزی شبیه همان طنز اینترنت داخلی، یعنی هم جهانی و هم منطقهای است.
سوئیفت جهانی اما یک انجمن تعاونی غیرانتفاعی است که در ماه مه ۱۹۷۳ میلادی توسط ۲۳۹ بانک از پانزده کشور اروپایی و آمریکای شمالی راهاندازی شد و هدف از آن جایگزینی روشهای ارتباطی غیر استاندارد کاغذی یا از طریق Telex در سطح بینالمللی با یک روش استاندارد شده جهانی بود.
مرکز اصلی شبکه سوئیفت در کشور بلژیک است و طبق قوانین آن کشور عمل میکند و کشورهای آمریکا، هلند، انگلیس و هنگکنگ به عنوان مراکز پشتیبان اعضا فعالیت دارند. سوئیفت در هر کشوری دارای یک SAP یعنی نقطه دسترسی به سوئیفت است که توسط مؤسسه سوئیفت کنترل میشود که در ایران SAP در بانک مرکزی واقع شده است.
سوئیفت شبکهای است که متعلق به اعضا و تأمینکنندگانش است و به خاطر نقش کلیدی خود در صنعت بانکداری، در حکم ستون فقرات بانکداری بینالمللی مدرن است؛ که همهروزه حدود ۳۰ میلیون پیام مربوط به نقل و انتقالات مالی را بین ۱۱ هزار بانک منتقل میکند.
ساختارهای بنیادین سوئیفت در بروکسل است که جزوی از خاک اروپاست؛ و با توجه به باقی ماندن کشورهای اروپایی در پیمان برجام، نشانگر این است که سیستم سوئیفت خواهان اخراج بانکهای ایرانی نیست؛ اما با وجود تحریمهای سخت اقتصادی آمریکا، تکلیف طرفهای پایبند به این قرارداد، در هالهای از ابهام قرار میگیرد. از طرفی دیگر هیئتمدیره سوئیفت شامل مقامات اجرایی بانکهای آمریکا هم میشود و قانون فدرال آمریکا به آنها اجازه میدهد علیه بانکهای سراسر جهان عمل کنند.
از ۱۳ آبان ۹۷ دور دوم تحریمهای آمریکا اجرایی میشود. در این دور آمریکا میخواهد کاری کند که نفت ایران خریدار نداشته باشد و از طرفی ایران نتواند مبادلات بانکی با کشوری داشته باشد؛ لذا نگاههای مردم، فعالان بازار، تولید و... به تصویب FATF و حضور ایران در سوئیفت اروپایی است.
شهریور ۹۷ که موضوع جایگزین سوئیفت از سوی اتحادیه اروپا اعلام شد، خیلی از کشورهای اروپایی نسبت به این موضوع ابهام داشتند و نمیدانستند که این جایگزینی تا چه حد میتواند جدی یا قابل اجرا باشد. حال با گذشت زمان خیلی از کشورها برای پیوستن به شبکه سوئیفت اعلام آمادگی کردند. اخیراً نیز سوئیس از حضورش در سوئیفت اروپایی خبر داده است. ایوس روزیه سفیر سوئیس به صورت رسمی اذعان کرده است، این کشور به همراه دیگر کشورها به سیستم موازی سوئیفت که بهجای دلار با یورو کار خواهد کرد، میپیوندد و مشارکت خواهد داشت.
سوئیفت اروپایی علی رغم پارادوکس لغویاش هنوز در معرض آزمون قرار نگرفته است ولی به نظر میرسد در صورتی که کشورهای عضو اتحادیه اروپا همگی در قبال ایران به این شبکه مالی جدید متعهد باشند؛ این شبکه میتواند تا حد زیادی برای ایران جایگزین سوئیفت واقعی باشد و فشارهای تحریمی را تا حد معقولی کاهش دهد اما لازمه همه اینها همکاری جدی کشورهای اروپایی است.