نشریه آفتاب خاورمیانه

شرکت کداک نمونه کسب‌و‌کاری است که ظهور و توسعه خود را مرهون نوآوری بوده و اتفاقا بی‌‌توجهی به نوآوری و تغییر نیاز بازار و مشتری، عامل از دست رفتن اقتدار و یکه‌تازی آن در صنعت دوربین‌های عکاسی شده است. کداک با تولید دوربین‌های کوچک، قابل‌حمل و ارزان‌قیمت توانست در کنار بازار دوربین‌های حرفه‌ای، بازار جدید دوربین‌های آماتوری را ایجاد کند و با این راهبرد، محصولات خود را به خانه‌های مردم عادی بفرستد. سود اصلی کداک در استمرار مصرف سایر فرآورده‌هایش یعنی فیلم عکاسی و در ادامه کاغذ چاپ عکس بود و درک نادرست از سوگیری و تغییر نیاز بازار، مدیران کداک را از فرصت ظهور فناوری عکاسی دیجیتال غافل کرد. این شرکت با‌اینکه فرصت و امکانات لازم برای هم‌سویی با نیازها و حفظ بازار را داشت اما متاسفانه محصولات خود را با فناوری جدید وفق نداد و با مقاومت در برابر تغییر و اصرار به ادامه عرضه محصول سنتی، باعث شد بازار بزرگ خودش را به رقیبان جدید مثل سونی واگذار کند.

این تجربه در مورد شرکت نوکیا هم تکرار شد. نوکیا با‌‌اینکه بازار خیلی خوبی در اختیار داشت، نتوانست خودش را با تکنولوژی روز و بازار جدید مشتریان تطبیق بدهد و بر تولید گوشی تلفن مبتنی‌بر سیستم عامل اختصاصی خودش پافشاری کرد. با معرفی گوشی هوشمند توسط شرکت اپل و استقبال نسل جدید و بازار از این نوآوری، متاسفانه نوکیا با این نیاز همراهی نکرد و بازار بزرگ خود را به رقیب تازه‌اش شرکت سامسونگ واگذار کرد. به این ترتیب هم سهم بازارش را از دست داد و هم مجبور شد علاوه بر تعطیل کردن تعداد زیادی از کارخانه‌هایش، پرسنل زیادی را اخراج کند.

صنعت بانکداری نیز با استفاده از فناوری‌های جدید و عرضه خدمات بر بستر فناوری‌های مدرن و دیجیتال توانسته است به نیاز بازار پاسخ دهد و همسو با علاقه‌مندی نسل جدید، شیوه ارائه خدمات و محصولات خود را به سمت نیاز بازار متمایل کند. عرضه اینترنت‌بانک، موبایل‌بانک، برنامک‌های موبایلی و ارائه بانکداری باز نمونه‌هایی از همراهی صنعت بانکداری با فناوری‌های نوین است. در مورد فرآیندهای داخلی نیز بانک‌ها با بهره‌بردای از سامانه‌های تحلیل داده، هوش تجاری و هوش مصنوعی سعی کرده‌اند از فناوری‌های نوین بهره ببرند.

تا این مرحله بانک‌ها برای حفظ بازار و ایجاد مزیت رقابتی با بهره‌گیری از امکانات فناوری با یکدیگر رقابت می‌کردند و از بابت محفوظ بودن مزیت‌های کسب‌وکار خود (مانند مجوزهای ویژه ارائه خدمات بانکی یا انحصاری بودن عملیات واسطه‌گری مالی در بازار انحصاری) دغدغه‌ای نداشتند. اما الان بازیگران دیگری با استفاده از امکانات فناوری به رقابت با بانک‌ها برخاسته‌اند و از بازار آنها سهم‌خواهی می‌کنند. رقبای آینده بانک‌ها احتمالا از بخش‌های مختلفی خواهند آمد که از فناوری و مدل‌های کسب‌وکار نوآورانه بهره می‌برند.

فناوری بلاک‌چین و ورود رمز ارزها و ارزهای دیجیتال، آینده پول را دچار چالش کرده است. اکنون بازار صنعت بانکداری نه‌تنها توسط فین‌تک‌ها بلکه از سوی بانک‌های مرکزی نیز تهدید می‌‌شود؛ این رقیب جدید، استفاده از پول به‌معنای سنتی که تا حال حاضر وجود داشته را نیز دچار تحول می‌کند.

گسترش یافتن بانکداری باز و APIها به شرکت‌های توسعه‌دهنده غیربانکی که خدمات مالی و پولی ارائه می‌کنند، امکان می‌دهد که با در اختیار داشتن اطلاعات بهتر از مشتریان و شخصی‌سازی خدمات، به رقبای جدی بانک‌ها تبدیل شوند. از یک سو چابکی این شرکت‌ها و از سوی دیگر رهایی از قواعد و مقرراتی که برای بانک‌ها محدودیت ایجاد می‌کند، به این شرکت‌ها اجازه می‌دهد خدمات بانکی و پولی را راحت‌تر، با هزینه و بروکراسی کمتر و ریسک‌پذیری بیشتر در اختیار مشتریانشان قرار دهند.

سیاست بانک‌ها در مواجهه با فناوری‌های جدید، تطبیق و پیاده‌سازی خدمات و محصولات سنتی‌شان بر بستر دیجیتال است ولی بازیگران جدیدی که وارد حوزه فعالیت بانک‌ها می شوند، بدون اینکه شعبه‌ای داشته باشند و حتی بدون داشتن مجوز فعالیت بانکی، خدمات بانکی نظیر خدمات پرداخت، پذیرش سپرده و ارائه‌ اعتبار و وام را‌ انجام می‌دهند.

از طرف دیگر بانک‌های مرکزی کشورها نیز در تکاپوی تعریف رمزارزهای ملی و کیف پول دیجیتال هستند و با امکاناتی که در اختیار عموم مردم قرار می‌دهند، استفاده از پول و گردش آن را از حوزه بانک‌ها خارج کرده و به‌صورت متمرکز در حوزه خودشان قرار می‌دهند. این خدمت ممکن است به‌زودی به حوزه وام و پرداخت در قبال معاملات هم تسری پیدا کند.

شرکت‌های بیمه نیز در حال حاضر موضوع افتتاح حساب و سپرده‌گذاری را با موضوع سرمایه‌گذاری به مشتریانشان ارائه می‌دهند و در این زمینه با بانک‌ها رقابت می‌کنند. برخی از برنامک‌ها و پیام‌رسان‌ها هم وارد این حوزه شده‌اند و خدمات پرداخت آنلاین و وام‌دهی را بین اعضای خودشان برقرارکرده‌اند.

شرکت‌های بزرگ فناوری یا فناوری‌محور نیز وارد حوزه پرداخت شده‌اند؛ مثلا اپل یا گوگل و حتی شرکت‌هایی که خدمات فروش کالا و خدمات انجام می‌دهند مثل آمازون هم خدمات پرداخت، اعتبار و وام‌دهی را به مشتریان خود ارائه می‌دهند.

بانک‌های سنتی چاره‌ای جز سازگاری با این تغییرات ندارند و برای بقا لازم است راهبردهای آینده‌نگرانه اتخاذ کنند و مزیت‌های رقابتی جدید ارائه دهند. پذیرش نوآوری و همکاری و شراکت با رقبای جدید حوزه فین‌تک، بهبود تجربه مشتریان و ساده ‌کردن پروسه‌های ارائه خدمت می‌تواند به بقا و موفقیت آنها در این فضای در حال تغییر کمک کند.