نشریه آفتاب خاورمیانه

 گردآوری و ترجمه: نفیسه خالقی
(متصدی اموربانکی آفتاب خاورمیانه)

در گذشته‌ای نه چندان دور کسب‌وکارها از شکل ساده‌تری برخوردار بودند و صاحبان مشاغل شاید پس از سال‌ها فعالیت می‌توانستند مشتریان بیشتری به سمت خود جذب کنند اما امروزه با بهره‌گیری از تکنولوژی‌های مختلف، مبتنی بر اینترنت، کسب‌وکارها مسیر تجارتِ خود را هموار، آن را بسط و به بازارهای جدید راه می‌یابند. با استفاده از فناوری‌های نوین به صاحبان مشاغل این فرصت داده‌‌‌شده تا محصولات و خدمات خود را به شکلی گسترده‌تر و در ابعادی وسیع‌تر با حذف محدودیت‌های زمانی و مکانی و حتی بدون نیاز به داشتن سرمایه‌های هنگفت و یا انبارهایی برای نگهداری محصولات، در بستر اینترنت و با استفاده از فضاهای مجازی عرضه کنند.
در خیل فناوری‌های اطلاعاتی ایجاد‌شده تاکنون، مقوله فناوری مالی (Financial Technology) که به اختصار فین‌تک (FinTech) نام دارد، جایگاه ویژه‌ای در حوزه مالی به دست آورده است که عموما تاثیر بسزایی در رفاه بیشتر افراد از زندگی شخصی گرفته تا کسب‌وکار امروز‌ی بشر ایفا می‌کند. از جمله مزایای این فناوری مالی؛ کاهش در هزینه‌ها، صرفه‌جویی در زمان و تنوع و تسریع در ارائه خدمات است. به دلیل رشد فزاینده فناوری‌های مالی در ابعاد متنوع و توسعه روزافزون به اقتضای نیاز انسان‌ها، شاید نتوان دسته‌بندی دقیقی برای آن برشمرد لیکن ردپای آن را می‌توان در طیف وسیعی همچون تامین مالی؛ مدیریت حساب‌ها؛ بیمه؛ پرداخت هزینه‌ها و قبوض و فاکتورها؛ وام‌دهی؛ بلاک‌چین و ارزهای رمزنگاری‌شده؛ سرمایه‌گذاری و نقل‌وانتقالات پول یافت. بازارهای کسب‌وکار ایران نیز از پیشرفت‌هایی از این دست بی‌نصیب نمانده و در سال‌های اخیر شاهد توسعه و رونق تکنولوژی‌های مالی در کشورمان بوده‌ایم.
در حال حاضر در ایران، به برخی از حوزه‌های فین‌تک همچون پی‌‌تک، به دلایلی همچون شرایط فعلی کشور، علاقه‌مندی بخش خصوصی و دولتی و فراهم بودن زیرساخت‌های مناسب و سودآوری این حوزه، توجه بیشتری نسبت به سایر حوزه‌ها شده است و در نتیجه شاهد رشد بیشتر در این زمینه‌ هستیم. همان‌گونه که دولت‌ها در مواجه با فین‌تک رویکردهای مختلفی اتخاد می‌نمایند؛ رویکرد کنترلی و در عین حال توسعه‌ای و حمایتی اتخاذی دولت به منظور جلوگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی افراد و مبارزه با پولشویی، بصورت خلق سیستم پرداخت‌یاری تحت نظارت بانک مرکزی بوده است. به‌گونه‌ای که از تعریف ارائه‌شده توسط بانک مرکزی برمی‌آید: «پرداخت‌یار به معنای شخص حقوقی است که در چارچوب سند تدوینی و بر اساس قرارداد منعقده با شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پرداخت و تفاهم‌نامه منعقده با شرکت شاپرک فعالیت می‌کند. پرداخت‌یار پرداخت‌های بدون حضور کارت از جمله پرداخت‌های درون برنامه‌ای مبتنی بر زیرساخت‌های همراه را دریافت کرده و به شبکه شاپرک ارسال می‌کند». از مهم‌ترین مزایای این سیستم را می‌توان به امکان نظارت بهتر بانک مرکزی بر این‌گونه تراکنش‌ها اشاره کرد. از جمله معروف‌ترین نمونه‌های موفق ملی فعال در این حوزه به شرکت‌‌های زیر می‌توان اشاره کرد:
زرین‌پال؛ با ارائه درگاه‌ پرداخت و کیف پول آنلاین
پی‌پینگ؛ با ارائه انواع وب‌سرویس‌های پرداخت برای وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌ها، ارائه فاکتور رسمی آنلاین به مشتریان و ارائه نرم‌افزار نسخه موبایل و دسکتاپ فاکتور با قابلیت اتصال به انواع پوز
آپ؛ با ارائه درگاه پرداخت جهت پرداخت‌ قبض موبایل، خدمات خودرو، بیمه و سایر پرداخت‌های موبایلی
حسابیت؛ با قابلیت مدیریت حساب‌ها و مشتریان با امکان صدور فاکتور و پرداخت آنلاین فاکتور‌ها، پیگیری خودکار فاکتورهای پرداخت‌نشده مشتریان و امکان وصول آن‌ها در تمامی ساعات شبانه‌روز
از دیگر حوزه‌های فین‌تک که در مقایسه با پی‌تک شاهد موفقیت کمتر آن در کشورمان هستیم می‌توان به لندتک اشاره کرد. لندتک در تعریف، به استفاده از تکنولوژی در وام‌دهی بصورت آنلاین گفته ‌می‌شود که از طریق جذب سرمایه وام‌دهندگان و انتقال آن به وام‌گیرندگان بستری فراهم می‌آورد تا با از میان برداشتن واسطه‌گری بانک‌ها منجر به افزایش نرخ بهره دریافتی وام‌دهندگان شود و با حذف کاغذ‌بازی‌های اداری و محدودیت‌های جغرافیایی پاسخگوی نیاز افراد کم‌توان مالی در جهت افزایش قدرت خرید این افراد و همچنین کمک به کسب‌وکارهای کوچک از طریق دریافت بهره بیشتر به دلیل حذف واسطه‌گری بانک‌ها شده است.
علی‌رغم تلاش‌ استارتاپ‌های فعال در این زمینه همچون ایران‌رنتر، لندو، قسطا، مهربانه، گوشی‌شاپ، وام یار، تسهیلات و غیره، لیکن متاسفانه به دلایلی من‌جمله: عدم وجود سیستم اعتبارسنجی قدرتمند، ناتوانی انطباق برخی سیستم‌‌های سنتی، عدم شناخت کافی از تمامی ابعاد فناوری‌های نوین، مقبول واقع نشدن تکنولوژی از طرف اقشار مسن جامعه در استفاده از فناوری‌های جدید، نبود اعتماد کافی و به طبع عدم سرمایه‌گذاری مناسب بر روی آن‌ها، همچنان فاصله زیادی با نمونه‌های ارائه‌شده جهانی به چشم می‌خورد.
همان‌گونه که پیشتر نیز اشاره شد، تکنولوژی در تمامی عرصه‌های رشد خود موجب آسایش در جنبه‌های بسیاری از زندگی، خواه در زندگی شخصی و کسب‌وکار افراد و خواه در عرصه‌های مالی را به طرز گسترده‌ای شده ‌است و به مرور زمان توجه انسان‌ها علی‌الخصوص کارآفرینان جوان‌تر را به خود جلب کرده و با استقبال چشمگیر از جانب آنان روبرو گردیده است. اما با توجه به سرعت رشد بالای آن در عصر حاضر، از طرفی گاه به سبب نبود شناخت لازم و کافی از حوزه‌های نوین فناوری‌های مالی، راهی جدید به روی سوءاستفاده عده‌ای سودجو جهت فعالیت‌های متخلفانه ا‌ز جمله سوءاستفاده‌های فضای الکترونیکی، پولشویی و تامین مالی تروریسم گشوده شده است؛ بنابراین نتیجتا شاهد بی‌اعتمادی بیشتری از سوی کاربران و کاهش سرعت رشد برخی از فین‌تک‌ها در ایران هستیم.
از این رو به منظور نظارت و کنترل هرچه بیشتر، دولت‌ها، به وضع قوانین و مقررات گوناگون در زمینه‌های متفاوت جهت مدیریت ریسک‌ها پرداخته‌اند؛ ریسک‌هایی که به سبب ظهور پدیده‌ی نوپا و گاه ناآشنای فین‌تک‌ها، گریبان‌گیر اشخاص و کسب‌وکار‌ها شده است. به علت سرعت رشد بالای فناوری‌های نوین، شمار بسیاری از قوانین گوناگون در زمینه‌های مختلف توسط دولت‌ها پیوسته وضع می‌گردند اما علی‌رغم وجود جنبه‌های مفید قانون‌گذاری مانند: ایجاد بستری امن جهت انجام تراکنش‌ها، کاهش جرائم و فساد مالی و به طبع آن کمک به سودآوری بیشتر کسب‌و‌کارها، گاهی شاهد سردرگمی شرکت‌ها در پیاده‌سازی و اجرای شمار بسیار زیاد قوانین و مقررات گوناگون هستیم. بنابراین تکنولوژی مالی مجددا دست به کارشده و با بکار بستن راه‌حل ابداعی خود در غالب فناوری قانون‌گذاری (Regulatory Technology)، به اجرای وظایف خود بصورت شناسایی و تایید هویت مشتریان، انطباق با قوانین، گزارش‌دهی و نظارت بر تراکنش‌ها به جهت جلوگیری از اعمال مجرمانه نظیر پولشویی با همکاری سازمان‌ها و نهادهای نظارتی به یاری دیگر فین‌تک‌ها پرداخته است.
از نمونه شرکت‌های اروپایی فعال در زمینه رگ‌تک می‌توان به شرکت Comply Advantage اشاره کرد که با جمع‌آوری داده‌های مربوط به فعالیت‌های پولشویی از حدود 10،000 منبع داده، از جمله لیست اینترپل و تحریم‌های بین‌المللی شامل افراد، نهادها و سازمان‌ها با کاهش ریسک واحد تطبیق شرکت‌ها، به آن‌ها این امکان را می‌دهد تا در شناسایی و انتخاب مشتریان خود دقیق‌تر و آگاهانه‌تر عمل کنند.به‌عنوان نمونه‌ای دیگر، خدمات ارائه‌شده توسط شرکت Onfido بر روی هویت و تایید اسناد تمرکز دارد و با استفاده از بیومتریک‌‌های قدرتمند هوش مصنــوعی، نیــازهای شـــرکت‌ها در زمینـــه اقدامات ضدپولشـــویی (AML(AntiMoney Laundering و شـــنــاســـــایـــــی و تـــایــــیــــد هـــــــویـــــــت  (KYC (Know Your Customer را تامین می‌کند.
از نمونه شرکت‌های موفق ایرانی در این زمینه نیز می‌توان یوآیدی را نام برد که خدمات خود را در بستری امن فراهم آورده و از این طریق نیاز احراز هویت دیجیتال کسب‌وکارها را برطرف می‌نماید. یوآیدی با بهره‌گیری از هوش مصنوعی و با استفاده از فناوری‌های الگوریتم تطابق تصویر (Image Processing)، و با استفاده از فناوری‌های الگوریتم تطابق تصویر (Image Processing)، یــادگیــــری ماشیــــن (Machine Learning)، الــــگـــوریــــتـــــم تـــشخیــــص زنــــــــده‌بـــــودن (Liveness Detection) و الگوریتم پردازش متن (OCR)، نسبت به شناسایی مشتریان و تایید هویت با دقت بالا و با حفظ امنیت داده‌ها، بصورت آنلاین، اقدام می‌نماید. از جمله کسب‌وکارهایی که می‌توانند از خدمات یوآیدی بهره‌مند شوند، شامل حوزه‌های: بانکداری و خدمات مالی، اپراتور تلفن‌همراه، صرافی‌های رمزارز، پلتفرم‌های اقتصاد مشارکتی، بازار سرمایه، پلتفرم‌های سرمایه‌گذاری آنلاین می‌باشند؛ نمونه خدماتی از قبیل افتتاح حساب بانکی آنلاین، ارائه تسهیلات خرد آنلاین و کیف پول، خرید و فعال‌سازی سیم‌کارت، دریافت کد بورسی و افتتاح حساب در کارگزاری‌های بازار سرمایه و تغییر کارگزاری که تمامی خدمات مذکور بصورت غیرحضوری و آنلاین ارائه می‌شوند.
در پایان با توجه به محدودیت‌های حاکم به دلیل اعمال تحریم‌ها و در پی آن عدم امکان تعاملات مالی با دیگر کشورهای جهان و گاه نبود بسترهای مناسب، متاسفانه امکان رشد فین‌تک‌ها در سایر زمینه‌ها از جمله ولث‌تک، اینشورتک، رگ‌تک، رمزارزها و همین‌طور لندتک که پیشتر در مورد آن صحبت شد در کشور ایران بصورت مطلوب و کامل میسر نبوده است. از آنجایی که بدون استفاده مفید و همه‌جانبه از تکنولوژی‌های فین‌تکی، ادامه فعالیت و رقابت در این عرصه میسر نخواهد بود؛ لذا جهت دستیابی به کیفیت بالاتر در زمینه ارائه خدمات با بالاترین سطح امنیت و سرعت که نیاز کنونی جامعه است امیدواریم تا با برنامه‌ریزی دقیق و هدفمند و بهره‌گیری از دانش روز دنیا با کسب حمایت‌های بیشتر دولت در راستای فراهم آوردن زیرساخت‌های مناسب نظارتی و امنیتی از طریق وضع قوانین جهت رفع موانع موجود، شاهد توسعه هرچه بیشتر تکنولوژی‌های مالی در جهت پیشرفت کشور باشیم.

منابع
۱- بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
۲- وب‌سایت یوآیدی
۳- گزارش وب‌سایت رسانه راه پرداخت
۴- مقاله با موضوع: فین‌تک، جستاری در سطح ایران و جهان
۵- مقاله «رگ‌تک راهکاری جهت رعایت مقررات و حاکمیت شرکتی موثر»
۶- www.information-age.com/top-10-uk-regtech-companies-123488668
۷- www.stpl.ristip.sharif.ir/article_21772.html
۸- www.cbi.ir/simplelist/16929.aspx
۹- www.civilica.com/doc/785703