سرمقاله نشریه شماره ۳۴ آفتاب خاورمیانه - اسفند ۱۴۰۲
محسن کریمی
مدیر ارتباطات بانک خاورمیانه
معمولا در ابتدای هر سال شاهد پیشبینیها و آیندهنگریهایی در مورد روندهای کوتاهمدت و بلندمدت در حوزه اقتصاد و کسبوکارها هستیم. موسسههای معتبر جهانی با توجه به تجربههای گذشته و بررسی تغییرات پیش رو در این زمینه گزارشهایی منتشر میکنند. گزارشهای سال میلادی جاری نقاط مشترک جالبتوجهی داشتهاند که موضوع فناوریهای دیجیتال و همهگیر شدن پدیده هوش مصنوعی یکی از پرتکرارترین آنها بوده است؛ تغییرات عمدهای که در ساختارهای اقتصادی، بازارهای جهانی، شیوههای تولید و توزیع کالا به وجود خواهد آمد و از همه مهمتر روابط اجتماعی و کیفیت مشاغل، شرکتها و کشورها را به بازبینی فرآیندها و لزوم آمادگی برای بازیگری فعال در چنین جامعهای هشیار میکند. طبعا اقتصاد مبتنی بر فناوریهای دیجیتال و ارتباط این فناوریها با صنعت بانکداری برای ما جالبتر است که به برخی تاثیرها میپردازیم.
روابط متقابل صنعت بانکداری و پدیده هوش مصنوعی جنبههای گوناگونی دارد. هوش مصنوعی بهطور قطع بر صنعت بانکداری و خدمات مالی تاثیر خواهد داشت و در کنار فرصتهایی که به وجود میآورد چالشهایی را نیز بههمراه خواهد داشت.
جایی که ضرورت پیشرو بودن آن بیشتر احساس میشود حوزه تنظیم و تدوین قوانین است که باید آماده ظهور و حضور هوش مصنوعی در صنعت بانکداری باشد. در حوزه فنی نیز ایجاد روابط همکاری بین صنعت بانکداری و شرکتهای فناوری دیجیتال موجب همافزایی بیشتر در این زمینه است. آنچه بانکها باید از هماکنون جزو اقدامهای آنی خود قرار دهند آموزش و آمادهسازی کارکنان خود برای کار با هوش مصنوعی و بهرهبرداری از آن است.
یکی از مزیتهای مهم و حیاتی که بانکها با استفاده از هوش مصنوعی به آن مجهز میشوند، بهبود خدمترسانی و شخصیسازی محصولات و در نتیجه بهبود تجربه مشتری است. سیستمهای هوش مصنوعی میتوانند الگوهای رفتار مشتریان را شناسایی کرده و با پیشنهاد محصولات و خدمات مخصوص و بهبود فرآیندهای خدمات مالی، به وفادارسازی مشتریان منجر شود.هوش مصنوعی به بانکها کمک میکند تا فرآیندهای خود را خودکار و بهینهسازی کنند. اتوماسیون با کمک هوش مصنوعی در اعطای تسهیلات، تصمیمگیریهای مالی، تحلیل ریسک، پشتیبانی مشتری و سایر فعالیتهای بانکداری قابلاستفاده است. هوش مصنوعی همچنین به بانکها امکان تحلیل دادههای حجیم و ذخیرههای اطلاعاتی خود را میدهد تا با ترسیم الگوهای جدید و شناسایی پتانسیلهای بازار، محصولات جدید ارائه دهند. این تحلیل دادهها به تصمیمگیریهای استراتژیک و بهبود فرآیندهای تجاری نیز کمک میکند.
امنیت اطلاعات مشتریان و دادههای مالی بانکها با استفاده از هوش مصنوعی ضریب اطمینان بیشتری مییابد. هوش مصنوعی امنیت سامانههای بانکها را بهبود میبخشد تا در برابر تهدیدات مصونتر باشند. سامانههای هوش مصنوعی میتوانند با تشخیص الگوریتمها، تهدیدات سایبری را پیشبینی کرده و با آنها مقابله کنند.
در کنار مزایایی که برشمردیم مخاطرات و چالشهایی نیز برای استفاده از هوش مصنوعی برای بانکداری قابلتصور است. یکی از نگرانیها، ورود دادهکاوی هوش مصنوعی به حریم خصوصی مشتریان است؛ استفاده از الگوریتمهای هوش مصنوعی برای تحلیل دادههای مشتریان ممکن است باعث نقض حریم خصوصی آنها شود. در این رابطه، بانکها باید بهدقت اطلاعات حساس مشتریان را محافظت کرده و از نقض حریم خصوصی پیشگیری کنند.
اگر با ابزارهای هوش مصنوعی کار کرده باشید حتما متوجه شدهاید که پاسخها و استنتاجهای این ابزارها الزاما همیشه صحیح نیستند؛ الگوریتمهای هوش مصنوعی ممکن است بهدلیل اطلاعات نادرست یا ناکافی بودن دادهها، خطاهایی در تصمیمگیریهای مالی داشته باشند. بانکها باید از آموزش صحیح الگوریتمها اطمینان کافی داشته باشند تا خروجی تصمیمگیریهای مالی هوش مصنوعی قابلاتکا باشند.
همانند هر پدیده نوظهور دیگری استفاده و بهرهبرداری از هوش مصنوعی در فرآیندهای پولی و مالی نیازمند قوانین و مقرراتی است که حیطه فعالیت و شیوه نظارت بر آن را تعیین کند. استفاده از هوش مصنوعی در بانکداری ممکن است با تبعات قانونی گوناگون روبهرو شود. برخی از قوانین و مقررات میتواند نظارت دقیقتر و کنترل بیشتری را برای استفاده از هوش مصنوعی در بانکداری الزام کنند.
فرهنگسازی مشتریان برای مواجهه با ابزارهای هوش مصنوعی یکی دیگر از چالشهای بانکها خواهد بود. برخورد مشتریان با ابزارهای تشخیص هویت غیرحضوری یا الگوریتمهای تشخیص رفتار غیرعادی تراکنشهای بانکی ممکن است تجربه متفاوتی برای آنان باشد. برخی از مشتریان ممکن است اعتماد کافی به سامانههای هوش مصنوعی بانکها نداشته باشند و این موضوع میتواند باعث کاهش فعالیت مشتریان کنونی و کمرغبتی ورود مشتریان جدید شود.
استفاده از هوش مصنوعی در بانکداری ممکن است منجر به از بین رفتن برخی فرصتهای شغلی برای انسانها شود که این موضوع بر جنبه مسئولیت اجتماعی بانکها و تعدیل کارکنان تاثیر داشته باشد.
به هر روی، موج بهرهبرداری و توسعه هوش مصنوعی هماکنون آغاز شده و پیشبینی میشود بهسرعت بر تمام فعالیتهای اقتصادی تاثیرگذار باشد. بانکها نیز باید با دقت و با رعایت قوانین و استانداردهای لازم، از هوش مصنوعی استفاده کنند تا ضمن بهینهسازی کارایی فعالیتها، ریسکهای کسبوکار را نیز کاهش دهند.