فاطمه رمضانیکارشناس مالی«آینده همه صنایع، دیجیتالی است و این آینده از آن چیزی که فکر میکنید به شما نزدیکتر است. ...فرقی نمیکند که در بانک کار میکنید یا در فروشگاه زنجیرهای، دارو تولید میکنید یا اتومبیل، در صنعت بیمهاید یا فولاد، رستوراندارید یا معدنکار. هر کجایید بدانید و آگاه باشید که دو راه بیشتر پیش رو ندارید: تحول دیجیتال یا نابودی! داروینیسیم دیجیتال به ما میآموزد آنهایی باقی خواهند ماند که بتوانند سریع و درست با اقتضائات عصر دیجیتال هماهنگ شوند.»این چند سطر، بخشی از پیشگفتار کتاب "ناخدایی دیجیتال: راهنمایی تحول سازمانها در عصر دیجیتال" هستند که توسط مهدی شامی زنجانی، فراز نبیی و شادی ایراندوست نوشته شده و در سال 1399 به چاپ رسیده است. کتابی تالیفی که تلاش میکند ضرورت تغییر طرز تفکر در دوره سونامی تحول دیجیتال را نشان دهد؛ چراکه در عصر دیجیتال، فقط استفاده از ابزارهای فناوری کافی نیست، بلکه لازم است چارچوب تفکر در مورد مشتریان، کارکنان، محصولات و خدمات دگرگون شود.
عصر دیجیتال
بهتعبیر کتاب ناخدایی دیجیتال، عصر دیجیتال عصری است که فناوری همه چیز را در بر گرفته و بنگاههای تولیدی، دولتها، جریانهای مالی و حتی امور روزمره خانوارها را تغییر داده است. برخی از ویژگیهای این عصر که در فصل صفر این کتاب معرفی شدهاند، عبارتند از: نوآوریمحوری؛ در این عصر، چرخه عمر محصولات و خدمات به کوتاهترین حد خود رسیده و تنها استراتژی ممکن برای موفقیت کسبوکارها، نوآوری است. از ابهام نباید ترسید و باید همواره حرکت را به سکون، ترجیح داد. تجربهمحوری؛ این روزها افراد توقع دارند در رستوران، کنسرت و سینما، تجربهای بهیادماندنی و خوشایند برای آنها ایجاد شود و بهدنبال حس خوبند. علاوهبر مشتریان، کارکنان شرکتها نیز همین توقع را دارند که تجربه شادی از فعالیت خود داشته باشند. دادهمحوری؛ کسبوکارهای امروز برای شناخت بیشتر از مشتریان، رقبا، بازارهای هدف و حتی محصولات و خدماتی که ارائه میدهند به تحلیل داده نیاز دارند. این تحلیلها به مدیران کمک میکنند تا تصمیمهای خود (از تدوین استراتژی کسبوکار تا تعیین حقوق و پاداش کارکنان) را بهبود ببخشند. پلتفرممحوری؛ دنیای امروز، دنیای پلتفرمهایی است که بستری برای عرضه محصولات یا خدمات ارائه میکنند. کسبوکارهایی مانند نوکیا، از نمونههایی هستند که با مقاومت در مقابل منطق پلتفرمی تا مرز نابودی پیش رفتهاند. الگوریتممحوری؛ الگوریتمها سنگربهسنگر زندگی ما را تسخیر کردهاند؛ برای مثال ما با توصیه آنها غذا سفارش میدهیم، خرید میکنیم، مقصد سفر یا مسیر رانندگی خود را انتخاب میکنیم و حتی در انتخابات، پیشنهادهای آنها روی ما تاثیر میگذارد. اکوسیستممحوری؛ اگر در گذشته استراتژی تکروی، منافع بسیاری عاید کسبوکارها میکرد، امروزه کسبوکارها حتی برای حفظ بقا نیازمند شبکهای از بازیگران هستند که بتوانند با همافزایی، بازده کل اجزا را افزایش دهند.
ساختار کتاب
کتاب ناخدایی دیجیتال از هشت فصل تشکیل شده که به موضوعاتی مانند "قابلیتهای فناورانه"، "مدل کسبوکار"، "تجربه"، "فرآیندها"، "محیط کار" و "قابلیتهای رهبری" در رابطه با تحول دیجیتال میپردازند. مخاطبان کتاب، مدیران و کارشناسانی هستند که میخواهند بدون درگیر شدن با نظریه و پیچیدگیهای غیرضروری، استفادهای کاربردی از مطالعه کتاب داشته باشند؛ بهخاطر همین، در کنار نثر ساده و مثالهای بهروز، اصطلاحات تخصصی نیز در پانوشت توضیح داده میشود تا خواننده احساس ابهام و از دست دادن محتوا را نداشته باشد.یکی از ویژگیهای این کتاب، استفاده قابلتوجه از QRکد برای پیوند دادن کتاب به سایت پشتیبان است؛ خوانندگان کتاب میتوانند، در کنار بهرهمند شدن از ویدئوها و مقالات مرتبط با محتوای کتاب، نظرات خوانندگان دیگر را بخوانند و نظرات خود را نیز به اشتراک بگذارند.
بادبانها را بکشید
اگرچه فقط چهار سال از انتشار این کتاب گذشته، اما در این فاصله، عرضه محصولات کاربرپسند هوش مصنوعی، آینده را برای همه ما نزدیکتر کرده است؛ برخی از شرکتها که تا چند سال پیش، در دیجیتالی کردن اسناد یا خودکارسازی فرآیندهای خود تردید داشتند، حالا با رقبایی مواجهند که با امکانات کمتر بهسرعت جایگزین آنها میشوند و مشتریانی که نیازهایشان را با همین ابزارها برطرف میکنند. شاید اگر در همان دوره انتشار این کتاب، برخی از کسبوکارها به جنبههای ویرانگر و سازنده فناوری توجه میکردند، از نظر سهم بازار و سودآوری نیز تفاوت بسیاری با وضعیت کنونی خود میداشتند.با این حال، تاخیر سازمانها و شرکتها، ذرهای از ضرورت حرکت به سمت تغییر بنیادین، نکاسته است. این کتاب 250 صفحهای اگرچه ادعا نمیکند که همه بحثهای آینده دیجیتال و استراتژیهای تحول هر نوع سازمان را پوشش میدهد، اما میتواند به تغییر نگرش صاحبان کسبوکارها کمک کند؛ تغییری بسیار ضروری برای ناخداهایی که هماکنون نیز با امواج سهمگین تغییر مواجه شدهاند.
مولفان کتاب
دکتر مهدی شامی زنجانی عضو هیاتعلمی گروه مدیریت فناوری اطلاعات دانشگاه تهران و نویسنده کتابهایی مانند "قطبنمای بانکداری دیجیتال"، "ماتریس دیجیتال"، "تحول دیجیتال"، "مدیریت دانش چابک" و "داستانسرایی سازمانی" است. فراز نبیی کارشناس ارشد مدیریت فناوری اطلاعات و مدیر مشاوره و آموزش دیتیجی (گروه تحول دیجیتال) دانشکده مدیریت دانشگاه تهران و شادی ایراندوست، دارای دو کارشناسی ارشد فناوری اطلاعات و روانشناسی است.