منتشرشده در نشریه شماره ۱۵ آفتاب خاورمیانه - فروردین ۱۳۹۷
امیر بهزادینیا
رئیس اداره نظارت بر طرحها بانک خاورمیانهدر دنیای مدرن امروزی، بجای رد و بدل شدن پول فیزیکی، معاملات بر اساس ارقامی شکل میگیرد که از صحت آنها اطمینان حاصل شده است. اما چه مکانیزمی وجود دارد که این اطمینان را ایجاد نماید؟ پاسخ ساده است؛ انتقال پول از طریق بانکها. این بانکها هستند که به شما میگویند پولی از حساب شما برداشت و یا به آن واریز شده است. این موضوع یعنی "تضمین و ثبت تراکنشهای مالی" یکی از مهمترین کارکردهای بانکها است و موضوعی است که اجازه نمیدهد دنیا را بدون وجود آنها تصور کرد.
مرکز داده متمرکز و غیرمتمرکز
در هر تراکنش مالی اطلاعات مختلفی از جمله اطلاعات شخص فرستنده و گیرنده، مبلغ انتقال و تاریخ انتقال رد و بدل میشود. پس از ایجاد تراکنش، تمامی این اطلاعات در سندی دیجیتالی لیست میشود که به آن لجر گفته میشود. در هر بانک روزانه هزاران و شاید میلیونها لجر ایجاد میشود. این لجرها مجاز خواهند بود که آخرین اطلاعات حساب مشتری را در مرکز داده اصلی (مرکز داده متمرکز) تغییر دهند. بانکها بهصورت ویژه به چگونگی ایجاد لجرها و همچنین امنیت و ایمنی مرکزهای داده توجه دارند. بانکها اجازه دسترسی به مرکز دادهها را به هیچ شخصی نمیدهند و معمولا به عنوان یک اقدام حفاظتی، اطلاعات را در چند مرکز داده مستقل (مرکز داده غیر متمرکز) نگهداری میکنند. این کارکرد، یعنی نگهداری اطلاعات مالی و ایجاد تغییرات معتبر، همان نقطهای است که ویژگی اصلی بانک در "فرآیند ایجاد اعتماد" را مشخص میکند. اما طی سالهای اخیر سوال مهمی مطرح شده است که آیا واقعا اگر بانکها نباشند راه دیگری برای تامین صحت اطلاعات وجود ندارد؟ DLT ها و بهطور اخص بلاکچینها این موضوع را بهطور جدی به چالش کشیدهاند.
DLT و بلاکچینها
گفتیم که بانکها اطلاعات را در یک یا چند مرکز داده نگه داشته و ایمنی و امنیت آن را تضمین میکنند. نقطه مقابل این فرآیند تکنولوژی DL است. فرض کنید کامپیوترهای مختلفی در نقاط جغرافیایی مختلف وجود دارند و به نحوی ایمن به یکدیگر متصل شده و تشکیل یک شبکه را دادهاند. بر اساس ارتباط تعریف شده، تغییر در دادههای هر یک از اعضا بلافاصله در اختیار تمامی اعضای شبکه قرار میگیرد و اطلاعات آنها به روز میشود. پس بهطور خلاصه DL تکنولوژی است که بر اساس آن هر عضو شبکه یک مرکز داده بوده و اطلاعاتش با اطلاعات تمامی اعضا در هر لحظه برابر است.
در سال ۲۰۰۸ شخصی به نام ساتوشی ناکاموتو بر اساس امکانات DLT، روشی را معرفی کرد که مبنای ایجاد اولین ارز دیجیتال به نام بیتکوین شد. بصورت خلاصه در این روش هر تراکنش در ابتدا رمزنگاری شده و سپس در تمام شبکه توزیعی منتشر میشود (یک بلاک از اطلاعات در شبکه پخش میشود). هر عضو شبکه با استفاده از توان محاسباتی خود و همچنین فرآیند رمزگشایی تعریف شده، اقدام به بازخوانی اطلاعات میکند. هرگاه اعضای شبکه تراکنش ایجاد شده را تایید کردند آنگاه این بلاک جدید به زنجیره بلاکهای معتبر قبلی اضافه میشود و تراکنش صورت میپذیرد.
مزیتهای بلاکچین
امنیت انتقال اطلاعات در بلاکچینها فوقالعاده است. روشهای رمزنگاری جدید با استفاده از پیشرفتهای تکنولوژیک، بخشی از رمزنگاری ایجاد شده را مرتبط با هر عضو شبکه میکند. بدین ترتیب برای ایجاد یک تراکنش جعلی میبایست روش رمزنگاریهای تمامی اعضای شبکه را کشف کرد چرا که اگر حتی یک عضو تراکنش را تایید نکند آن تراکنش صورت نمیپذیرد (فرض کنید یک شبکه ۱۰۰ هزار عضو داشته باشد، در نتیجه میبایست به ۱۰۰ هزار کامپیوتر نفوذ کرد). بنابراین عملا امکان ایجاد تراکنش جعلی در این روش وجود ندارد. این در حالیست که همواره اخبار مختلفی در مورد نفوذ به شبکه اطلاعاتی بانکها و یا حمله هکرها به موسسات مختلف مالی به گوش میرسد.
مزیت دیگر بلاکچینها کاهش هزینه است. امروزه بخشی نسبتا مهمی از درآمد بانکها از محل کارمزدهای هر تراکنش است. بلاکچینها کمک خواهند کرد که این کارمزدها به حداقل برسد.
موضوع دیگر سرعت انتقال وجه بر اساس این روش است. گرچه انتقال وجه در داخل مرزهای جغرافیایی معمولا در لحظه اتفاق میافتد اما اگر مقصد پول خارج از مرزها باشد آن وقت سرعت انتقال پول آنچنان زیاد نخواهد بود. بلاکچینها ما را قادر خواهند کرد تا سرعت انتقال را افزایش دهیم. میبایست توجه داشت که قضاوت در مورد میزان سرعت انتقال در بلاکچینها به عوامل متعددی از جمله حجم تراکنشها، تعداد اعضای شبکه و قدرت پردازشگری کامپیوترها بستگی دارد. اما آنچه که مسلم است سرعت انتقال پول با استفاده از بلاکچینها بیشتر خواهد شد و با افزایش قدرت کامپیوترها این سرعت بیشتر نیز میشود.
بلاکچینها سرعت و امنیت تراکنش را افزایش و هزینه آن را کم میکنند پس میتوان به راحتی پیشبینی کرد که در آینده نزدیک نظامهای پرداخت به صورت چشمگیری دستخوش تغییرات شوند. فارغ از کاربردهای مالی، بلاکچینها در زمینههای متعدد دیگری مانند فرایندهای رایگیری، IoT و جمعآوری مالیات نیز کاربرد خواهند داشت. از مهمترین مشکل در راه استفاده از بلاکچینها بحثهای حقوقی و موضوعات قانونی است چرا که پاسخ قانع کنندهای برای سوالاتی همچون نحوه رصد کردن منشا پول، مبارزه با پولشویی و یا مبارزه با تامین مالی تروریسم وجود ندارد.
نکته آخر اینکه رشد فوقالعاده ارزهای دیجیتال طی سالهای اخیر در حالی اتفاق افتاد که هیچگاه حمایتهای جدی دولتی وجود نداشته است. در نتیجه اگر امروزه اعلام میگردد بانکهای مرکزی و دولتهای مختلف در حال تدوین مقررات مربوطه هستند و یا اینکه مهمترین بازارهای اوراق بهادار دنیا آماده پیادهسازی اولین پلتفرمهای بلاکچین محور هستند، کاملا منطقی خواهد بود که پیشبینی شود سرعت این تغییرات در آینده بیشتر و بیشتر گردد.