منتشرشده در نشریه شماره ۴۱ آفتاب خاورمیانه - فروردین ۱۴۰۵
بلاکچین یک دفترکل دیجیتال مشترک است؛ دفتری که نسخهای یکسان از آن در اختیار همه اعضای مجاز شبکه قرار دارد. هر تراکنش جدید بهصورت دائمی ثبت میشود و به ثبتهای قبلی متصل است، بهگونهای که تغییر آن تقریبا غیرممکن است و همه اعضای شبکه بر آن ناظر هستند. برای صاحبان کسبوکار و کسانی که میخواهند از این فناوری استفاده کنند، اهمیت بلاکچین نه در ساختار فنی آن، بلکه در نتیجهای است که ایجاد میکند. در این یادداشت به برخی از کاربردهای بلاکچین در شبکه بانکی و دنیای کسبوکار امروز میپردازیم.
پرداختهای بینالمللی
در مدلهای مبتنیبر بلاکچین سازمانی، بانکها میتوانند از دفترکل مشترک برای ثبت و تسویه پرداختها استفاده کنند. این کار باعث میشود وضعیت پرداخت در تمام مراحل قابلمشاهده باشد و انتقال ارزش در زمانی بسیار کوتاهتر انجام شود؛ این یعنی کنترل بهتر جریان نقدینگی، کاهش ریسک عملیاتی و تصمیمگیری دقیقتر.
در مدل سنتی خرید از تامینکننده خارجی، از زمان ارسال پول تا تایید دریافت آن، چندین روز زمان صرف میشود و در این فاصله، شرکت نمیداند پول دقیقا در چه مرحلهای قرار دارد. در مدلی که بانکها از بلاکچین برای ثبت و تسویه استفاده میکنند، وضعیت آن لحظهبهلحظه قابلمشاهده است و تسویه نهایی بسیار سریعتر انجام میشود. این شفافیت، هم برای خریدار و هم برای فروشنده، ریسک و ابهام را کاهش میدهد. همچنین تسویه در چند دقیقه نیز افراد را از انتظارهای طولانی برای دریافت تاییدیه بینیاز میکند.
قراردادهای هوشمند
یکی دیگر از کاربردهای عملی بلاکچین، قراردادهای هوشمند است. این قراردادها درواقع مجموعهای از قوانین و شروط ازپیشتعریفشده هستند که بهصورت خودکار روی بلاکچین اجرا میشوند. بهمحض اینکه شرایط مشخصشده تحقق یابد، قرارداد اجرا میشود و پرداختها یا تعهدات مرتبط بهطور خودکار انجام خواهد شد. این یعنی هیچ واسطه اضافی، تاخیر یا ابهامی در اجرای قرارداد وجود ندارد و همه چیز شفاف و قابلاعتماد است.
در دنیای واقعی کسبوکار، این کاربرد میتواند تغییر بزرگی ایجاد کند. تصور کنید یک شرکت پیمانکار خارجی دارد و پرداخت باید پس از تحویل کالا و تایید کیفیت انجام شود. بهجای پیگیری دستی، ارسال اسناد متعدد و انتظار برای تایید، قرارداد هوشمند بهمحض تایید بانک یا نهاد مورداعتماد، پرداخت را خودکار انجام میدهد. بانک در این مدل همچنان نقش نظارتی و تضمینی دارد و مطمئن میشود که همه تعهدات طبق قرارداد اجرا شده است.
نتیجه این رویکرد، کاهش اختلافات، صرفهجویی قابلتوجه در زمان و افزایش اعتماد بین طرفین است. علاوهبراین، بنگاههای اقتصادی میتوانند فرآیندهای خود را سریعتر و با ریسک کمتر برنامهریزی کنند و بانکها نیز میتوانند خدمات خود را با دقت و شفافیت بیشتری ارائه دهند.
قراردادهای هوشمند، پلی بین فناوری و اعتماد سنتی بانکی هستند که هم سرعت انجام کارها را بالا میبرند و هم امنیت و شفافیت را تضمین میکنند.
تامین مالی و اعتبارسنجی؛ داده بهتر، تصمیم بهتر
دسترسی به تامین مالی همیشه یکی از چالشهای اصلی بنگاههای اقتصادی بوده است، بهویژه برای کسبوکارهایی که در حال رشد هستند یا در بازارهای بینالمللی فعالیت میکنند. بلاکچین میتواند با ثبت شفاف و غیرقابلتغییر جریانهای مالی، سوابق پرداخت و تعهدات، تصویری روشن و قابلاعتماد از وضعیت مالی یک کسبوکار ارائه دهد. میتوان آن را مانند یک "دستیار هوشمند و بیطرف" تصور کرد که تمام اطلاعات حیاتی را جمعآوری و تحلیل میکند و نتیجه را بدون هیچ ابهامی در اختیار بانک و کسبوکار قرار میدهد.
این شفافیت به بانکها امکان میدهد ارزیابی دقیقتر و سریعتری از ریسک اعتباری انجام دهند و فرآیند اعطای تسهیلات را بهینه کنند. دیگر نیازی به بررسیهای طولانی و پیچیده دستی یا انتظار طولانی برای تایید اعتبار نیست. برای کسبوکارها، این بدان معناست که شانس دریافت منابع مالی افزایش مییابد، زمان انتظار کاهش مییابد و امکان برنامهریزی مالی و عملیاتی بهتر فراهم میشود.
زنجیره تامین
در زنجیرههای تامین پیچیده، اختلاف بر سر زمان تحویل، کیفیت کالا یا انجام تعهدات، موضوعی رایج و طبیعی است. در بسیاری از موارد، این اختلافها باعث تاخیر در تسویه حسابها، افزایش هزینهها و سردرگمی بین طرفین میشود. بلاکچین با ثبت همه مراحل و تراکنشها بهصورت شفاف و غیرقابلتغییر، این امکان را فراهم میکند که همه طرفها (از تامینکننده تا خریدار و بانک) به یک نسخه واحد از اطلاعات دسترسی داشته باشند و از هرگونه ابهام یا اختلاف جلوگیری شود.
بانکها میتوانند با تکیه بر دادههای دقیق و قابلردیابی، خدمات مالی خود را بهشکل هوشمندتر ارائه دهند؛ از تامین مالی مبتنیبر فاکتور و مدیریت اعتبار، تا تحلیل دقیق ریسک در تجارت خارجی. برای کسبوکارها، این یعنی کاهش اصطکاک عملیاتی، سرعت بالاتر در دریافت منابع مالی و امکان برنامهریزی دقیقتر. درعمل، بلاکچین
بهعنوان یک "زبان مشترک" عمل میکند که همه بازیگران زنجیره تامین را به یکدیگر متصل کرده و اعتماد و کارایی را افزایش میدهد.
بلاکچین در کسبوکارهای امروز
بلاکچین امروز بهطور عملی در بانکها و کسبوکارهای بزرگ جهان مورد استفاده قرار گرفته و از مرحله مفهوم نظری عبور کرده است. برای نمونه، شبکه RippleNet که مرکز آن در ایالات متحده است، توسط بانکهایی مانند PNC Bank آمریکا، CIBC کانادا و بانکهایی در ژاپن، سنگاپور و بریتانیا برای پرداختهای بینالمللی سریعتر و کمهزینهتر به کار گرفته میشود.
بانک جیپیمورگان در آمریکا نیز با راهاندازی JPM Coin از بلاکچین برای تسویه آنی پرداختهای درونبانکی و مدیریت نقدینگی مشتریان سازمانی استفاده میکند. در حوزه تامین مالی تجارت، Marco Polo، یک شبکه بینالمللی مبتنیبر بلاکچین برای تجارت، با مشارکت بانکهایی از آلمان، فرانسه، ایتالیا و اسپانیا اجرای قراردادها و پرداختها را بهصورت دیجیتال، شفاف و امن انجام میدهند.
در حوزه زنجیره تامین جهانی نیز، والمارت با مشارکت چند برند بزرگ جهانی، از بلاکچین برای ردیابی کالا و مدیریت زنجیره تامین استفاده میکند. این شرکت با بهرهگیری از شبکههای بلاکچینی توانسته زمان ردیابی منشا محصولات غذایی را از چند روز به چند ثانیه برساند،
که بهطور چشمگیری امنیت و شفافیت غذایی را افزایش داده و باعث کاهش خطا، ضایعات و اختلافات مالی بین ذینفعان شده است.
بلاکچین و مقررات
یکی از نگرانیهای متداول در مورد بلاکچین، هماهنگی آن با الزامات نظارتی و بانکی مانند قوانین شناسایی مشتری و مبارزه با پولشویی است. اما بلاکچین با ایجاد یک دفترکل دائمی و غیرقابلتغییر، امکان ردیابی شفاف و لحظهای تراکنشها را فراهم میکند و ابزار قدرتمندی برای نظارت هوشمند و تحلیل رفتارهای مالی است.
وقتی این فناوری در چارچوب قانونی و بانکی به کار گرفته شود، بانکها و نهادهای ناظر به دادههای دقیقتر و قابلاتکا دسترسی خواهند داشت. این شفافیت، نه تنها ریسک تقلب و اختلافات مالی را کاهش میدهد، بلکه اعتماد عمومی به نظام مالی را نیز تقویت میکند. به زبان ساده، بلاکچین میتواند همانند یک "چشم سوم" عمل کند که به بانکها و نهادهای نظارتی کمک میکند تصمیمهای سریعتر، مطمئنتر و هوشمندانهتر بگیرند و صاحبان کسبوکار نیز بتوانند با اطمینان بیشتری منابع خود را مدیریت کنند.
آینده بلاکچین
تحول در پرداختها و خدمات مالی یکشبه اتفاق نمیافتد، بلکه بهتدریج و بهصورت هوشمند شکل میگیرد. آینده، متعلق به مدلهای ترکیبی است؛ جایی که بانکها همچنان ستون اعتماد و تصمیمگیری هستند و بلاکچین بهعنوان ابزاری برای افزایش سرعت، شفافیت و کارایی، بهطور همزمان در کنار آنها عمل میکند. این ترکیب، پلی به سوی خدمات مالی هوشمند، پیشبینیپذیر و مطمئن برای کسبوکارها ایجاد میکند.
بلاکچین یک ابزار برای تقویت کارایی و ارزش خدمات بانکی است. بانکها با بهرهگیری از این فناوری میتوانند تراکنشها و خدمات خود را سریعتر، شفافتر و امنتر ارائه دهند و کسبوکارها از این شفافیت و سرعت بهرهمند شوند. درنهایت، برنده واقعی کسی است که زودتر خود را با این تحول همسو کرده و فرصتهای آن را به نفع رشد و رقابتپذیری کسبوکار خود به کار گیرد.