نشریه آفتاب خاورمیانه

امیر مهیار ترابی
متصدی اموربانکی شعبه مهستان بانک خاورمیانه

دستورالعمل عمارات متحده عربی برای موفقیت اقتصادی از ۱۹۷۱ تا ۲۰۲۱
امارات متحده عربی از زمان اتحاد خود در سال ۱۹۷۱ راه درازی را پیموده است. تنها در پنج دهه، از مجموعه‌ای متشکل از چند پست تجاری با جمعیتی متکی به ماهیگیری و مرواریدسازی به یکی از پر جنب و جوش‌ترین اقتصادهای جهان تبدیل شده است. طبق آمار بانک جهانی، در این مدت، تولید ناخالص داخلی از 1.4 میلیارد دلار در سال 1971 به 421 میلیارد دلار (1442.5 میلیارد درهم) در سال 2019 افزایش یافته است و امارات در حال حاضر دومین اقتصاد بزرگ عربی پس از عربستان سعودی است. اما راز موفقیت امارات و دستورالعمل این معجزه اقتصادی چیست؟
به گفته تحلیلگران، تنوع اقتصادی به دور از اتکا به نفت و گاز، در مرکز استراتژی توسعه امارات در 50 سال گذشته بوده است. بخش تولیدات غیر هیدروکربنی در حال حاضر حدود دو سوم تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل می‌دهد که وضعیت پنج دهه پیش را معکوس کرده است. خدیجه هاک، اقتصاددان ارشد در بانک NBD امارات، یکی از بزرگ‌ترین بانک‌های امارات متحده عربی، می‌گوید: «ساخت و ساز، املاک، حمل و نقل و تدارکات، زیربنای رشد امارات در نیم قرن گذشته بوده است، زیرا این کشور به یکی از بزرگ‌ترین قطب‌های تجاری در جهان تبدیل شده است. در طول دهه گذشته، این بخش‌های خدمات بوده‌اند که سریع‌ترین رشد را داشته‌اند، از جمله آموزش، مراقبت‌های بهداشتی و البته خدمات مالی. تولید، آب و برق، اطلاعات و ارتباطات و خدمات املاک و مستغلات نیز به رشد چشمگیر بخش‌های غیرنفتی اقتصاد کمک کرده‌اند» او همچنین می‌گوید: «با نگاهی به آینده، مقامات به طور فزاینده‌ای بر حمایت از بخش‌های دارای ارزش افزوده بیشتر اقتصاد از جمله فناوری، تولید و صنعت و انرژی پاک تمرکز خواهند کرد. به منظور حمایت از تغییر به سمت اقتصاد مبتنی بر مهارت، دولت اصلاحات زیادی را برای جذب و حفظ سرمایه انسانی و تبدیل امارات متحده عربی به مکانی جذاب برای زندگی، کار و سرمایه‌گذاری انجام داده است».
البته می‌بایست این نکته را در نظر گرفت که یکی از عوامل رشد اقتصادی کشور‌های حوزه خلیج‌فارس و به‌ویژه امارات متحده عربی، منابع هیدروکربنی بوده است، زیرا دولت امارات توسعه صنعتی را با سرمایه‌گذاری در تولیدات مرتبط با نفت و گاز دنبال می‌کند. از طرفی مالیات‌های پایین، دولت باثبات و هزینه‌های نیروی کار ارزان برای تاجرها جذاب بود. در همین حال، افزایش قیمت نفت در دهه‌های 1970 و 1980 به امارات متحده عربی اجازه داد تا در زیرساخت‌های عمومی سرمایه‌گذاری کند و رونق ساخت و ساز را تسریع بخشد. در دهه 1990، خدمات بانکداری، بیمه و املاک و مستغلات با شروع رشد جمعیت شروع به ظهور کردند. در اواخر دهه 1980 و اوایل دهه 1990، دبی نیز با اتخاذ تصمیمی استراتژیک خود را به عنوان یک مقصد توریستی بین‌المللی معرفی کرد و افتتاح هتل نمادین برج‌العرب در سال 1999 باعث شد هتل‌ها، استراحتگاه‌ها و مکان‌های تفریحی دیگر بتوانند شکوفا شوند.
چشم‌انداز 2021 امارات متحده عربی که در سال 2010 راه‌اندازی شد، توسعه اقتصادی این کشور را در دهه گذشته هدایت کرده است. با تنوع و توسعه پایدار در هسته خود، این استراتژی به امارات متحده عربی کمک کرد تا از بحران مالی جهانی 2007-2008 بهبود یابد. بر اساس گزارش Trading Economics، بین سال‌های 2000 و 2020، نرخ رشد تولید ناخالص داخلی امارات متحده عربی به طور متوسط 3.9 درصد بوده است. حتی با وجود اختلالات مربوط به شیوع کووید-19، رشد اقتصادی کشور مسیر سریع‌تری را طی کرده که ناشی از افزایش خوش‌بینی تجاری، محرک‌های مالی و هزینه‌های بیشتر دولت و بخش خصوصی در پروژه‌های مربوط به اکسپو 2020 در دبی است. طبق یک مطالعه اقتصادی پیش‌بینی می‌شود، اکسپو 2020 در دوره شش ماهه خود از اکتبر 2021 تا مارس 2022، حدود 1.5 درصد به تولید ناخالص داخلی سالانه امارات متحده عربی یا 22.7 میلیارد درهم اضافه کند. طبق تحقیقات انجام شده توسط HSBC، اکسپو 2020 بزرگ‌ترین رویداد جهانی در جهان عرب برای تغییر موقعیت اقتصاد امارات متحده عربی، کمک به احیای گردشگری، خدمات و بازار املاک و در عین حال تثبیت این کشور به عنوان یک مقصد تجاری، مسافرتی و سرمایه‌گذاری است.
 
تجدید حیات غیر نفتی
بر اساس پیش‌بینی‌های ماه اکتبر صندوق بین‌المللی پول (IMF)، رشد مجدد غیرنفتی به این معنی است که انتظار می‌رود اقتصاد امارات در سال جاری پس از کاهش 6.1 درصدی در سال 2020، 2.2 درصد در سال 2021 و 3 درصد در سال 2022 رشد کند. در همین حال، امارات متحده عربی با توجه به تلاش‌هایی که همسایگان شورای همکاری خلیج‌فارس، به ویژه عربستان سعودی برای بهبود رقابت انجام می‌دهند، مجموعه‌ای از اصلاحات گسترده را برای آزادسازی اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی جدید انجام داده است. این‌ها شامل قوانین جدیدی است که به سرمایه‌گذاران خارجی اجازه می‌دهد 100 درصد شرکت‌های محلی، اصلاحات قانونی و مسیری برای شهروندی آن‌ها را داشته باشند. دولت اوایل سال 2021 در بیانیه‌ای خبری گفت: این آخرین گام با هدف قدردانی از استعدادها و شایستگی‌های موجود در امارات و جذب ذهن‌های روشن‌تر به جامعه اماراتی به‌گونه‌ای که به توسعه و شکوفایی کشور کمک کند است.

ظهور FINTECHS
دولت امارات گام‌های مشخصی برای ایجاد یک اقتصاد دیجیتال قوی برداشته است. آمار‌های دولتی نشان می‌دهد که امروز، اقتصاد دیجیتال حدود 4.3 درصد به تولید ناخالص داخلی امارات متحده عربی که معادل 100 میلیارد درهم است، کمک می‌کند. خدمات فین‌تک در این جبهه همواره پیشرو بوده است و صنعت خدمات مالی امارات متحده عربی را به طور قابل توجهی متحول کرده است. به گفته اولیویه کریسپین، یکی از بنیانگذاران و مدیران اجرایی Zand، اولین بانک کاملا دیجیتالی در منطقه که بانکداری خرده‌فروشی و شرکتی را با هم ترکیب می‌کند: «مهم‌ترین دستاورد فین‌تک‌ها این است که کارها را برای مردم بسیار آسان‌تر کرده‌اند. فین‌تک‌ها می‌توانند از داده‌ها و تجزیه و تحلیل‌ها برای دستیابی به محصولاتی استفاده کنند که واقعاً به هر فرد مرتبط باشد. و من فکر می‌کنم که این امر بانک‌های سنتی را نیز ملزم به تلاش در این زمینه می‌کند».

پروژ‌های کلیدی
برنامه‌ها و جاه‌طلبی‌های اقتصادی امارات متحده عربی که توسط دولت این کشور برای دوره آتی اعلام شده شامل تقویت و تنوع فرصت‌ها در چندین حوزه مانند هوش مصنوعی (AI)، اقتصاد دیجیتال، اقتصاد دایره‌ای، نوآوری، فضا، سلامت، کشاورزی، صنایع پیشرفته، مراقبت‌های بهداشتی و صنایع غذایی است. پروژه‌ها و برنامه‌های کلیدی اقتصادی اعلام شده توسط امارات در سال 2021 شامل یک استراتژی صنعتی برای افزایش سهم این بخش در تولید ناخالص داخلی ملی به 300 میلیارد درهم در مقایسه با 133 میلیارد درهم فعلی و برنامه‌ای با هدف دو برابر کردن ارزش تجارت خارجی به 3 تریلیون درهم در مدت مشابه بود. افزایش 1.5 تریلیون درهم، علاوه بر حفظ تولید اقتصادی سالانه بیش از 1.6 تریلیون درهم و سرمایه‌گذاری نزدیک به 600 میلیارد درهم در انرژی‌های تجدیدپذیر برای دستیابی به بی طرفی آب و هوا تا سال 2050، ایجاد درآمدهای اقتصادی بالغ بر 200 میلیارد درهم از طریق برنامه راه آهن امارات متحده برای دوره 2022-2026، افزایش سهم برنامه ملی ارزش داخلی از 22 میلیارد درهم به 55 میلیارد درهم تا سال 2025، دو برابر شدن سرمایه‌گذاری خارجی در کشور به 1 تریلیون درهم تا سال ۲۰۳۰ و افزایش 550 میلیارد درهم و دستیابی به افزایش سالانه 45 میلیارد درهم در صادرات در 10 بازار خارجی از طریق برنامه 10x10 (دستیابی به افزایش سالانه 10 درصدی صادرات کشور در ده بازار کلیدی) از دیگر پروژه‌های کلیدی عمارت متحده عربی در سال‌های آینده است.


منابع:
1. UAE begins next 50 years with world records, major investments, strategic plans (Amjad Saleh)
2. GN Focus Magazine “UAE at 50: The nation's recipe for economic success” (Lianne Gutcher)
3. Central versus off-grid photovoltaic system, the optimum option for the domestic sector based on techno-economic-environmental assessment for United Arab Emirates (Zafar Said, Aamir Mehmood, Adeel Waqas, Ahmed Amine Hachicha, Reyhaneh Loni)
4. A contribution of foreign direct investment, clean energy, trade openness, carbon emissions and economic growth to energy demand in UAE (Rashid Sbia, Muhammad Shahbaz, Helmi Hamdi)
5. UAE at 50: Emirates' strong economic base will help chart course of the future (Sarmad Khan)
6. https://www.ey.com/en_ae/news/2019/04/expo-2020-dubai-expected-to-contribute-aed122-6b-to-uae-economy-from-2013-2031
7. https://www.ey.com/en_ae/news/2019/04/expo-2020-dubai-expected-to-contribute-aed122-6b-to-uae-economy-from-2013-2031
8. https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLS/world-economic-outlook-databases#sort=@imfdate descending
9. https://www.expo2020dubai.com/-/media/expo2020/sustainability/expo-designed-report-digital-version-v12.pdf