نشریه آفتاب خاورمیانه

احسان رحمانی‌نیا

مدیر حسابرسی داخلی بانک خاورمیانه

حرکت به سوی گزارشگری مالی براساس استانداردهای بین‌المللی انتظار و وظیفه خطیری از حرفه حسابرسی طلب می‌کند. حسابرسان به عنوان اعتباردهنده صورت‌های مالی شرکت‌ها یکی از ارکان شفافیت در بازارهای سهام بوده و به عنوان یکی از پایه‌های حاکمیت شرکتی، کیفیت عملکرد آنها مورد سوال و توجه نهادهای ناظر یا سرمایه‌گذاران قرار دارند.احساس نیاز در به‌کارگیری استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی (IFRS) در تعامل با سایر کشورها به ویژه پس از برجام، به یک‌باره تلاش‌های مختلفی از سوی برخی نهادها از جمله بانک مرکزی، سازمان حسابرسی و سازمان بورس و اوراق بهادار شروع و یا با جدیت بیشتری نسبت به قبل آغاز شد. از جمله این تلاش‌ها می‌توان به الزام تهیه صورت‌های مالی بانک‌ها براساس فرمت جدید ارائه شده از سوی بانک مرکزی مصطلح به "همگرا با IFRS " یا الزام سازمان بورس بر تهیه صورت‌های مالی برای شرکت‌های بزرگ بورسی (بانک‌ها و بیمه‌ها و شرکت‌های ثبت‌شده در بورس و فرابورس با سرمایه بیش از ۱۰هزار میلیارد ریال) براساس IFRS و اقدام به ترجمه و انتشار برخی از استانداردهای مزبور از سوی سازمان حسابرسی اشاره کرد. هرچند که پیشتر و در سال ۱۳۹۰ با پیشنهاد سازمان بورس در مجمع سازمان حسابرسی تصویب گردید که گروهی از شرکت‌ها و نهادهای مالی ثبت شده نزد سازمان بورس که توسط سازمان حسابرسی مشخص می‌شوند در تهیه صورت‌های مالی تلفیقی خود از استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی استفاده نمایند و در سال ۱۳۹۲ نیز سازمان بورس به‌کارگیری این استانداردها در تهیه صورت‌های مالی شرکت‌ها و نهادهای مالی ثبت شده نزد آن سازمان و تهیه صورت‌های مزبور از ابتدای سال ۱۳۹۲ را مجاز شمرد.در همین اثنا انتظار از حرفه حسابرسی برای کمک به تایید تطابق صورت‌های مالی شرکت‌ها براساس IFRS بوجود آمده است. حسابرسان در این شرایط ناگزیر از مواجهه با برخی از ملاحظات و چالش‌ها هستند که در ادامه به برخی از آن‌ها پرداخته می‌شود اما قبل از آن اهم نکات تاثیرگذار در گزارش‌دهی مالی شرکت‌ها با به‌کارگیری IFRS (با وجود تطابق استانداردهای ملی در حدود ۸۰ درصد با IFRS) بیان می‌گردد:چارچوب نظریبازنگری در چارچوب نظری در چند مرحله و با تلاش مشترک هیات استانداردهای حسابداری بین‌المللی و هیات استانداردهای حسابداری مالی آمریکا (IASB) صورت پذیرفت. ماحصل نخستین مرحله که در سال ۲۰۱۰ منتشر شد نشان دهنده تاکید بیشتر بر "اطلاعات مربوط" در مقایسه با "قابلیت اتکای" اطلاعات بوده است. در چنین فضایی باید انتظار داشت جایگاه برآوردها و پیش‌بینی‌ها در اعداد و ارقام و یادداشت‌های صورت‌های مالی شرکت‌ها بیش از پیش گردد.استفاده گسترده از ارزش‌های منصفانهارزش‌های منصفانه به‌عنوان پایه و اساس مهم در استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی در نظر گرفته شده است که با استفاده از آن برای ارائه اطلاعات مربوط(در مقایسه با قابلیت اتکای اطلاعات) به استفاده‌کنندگان (که البته مهم‌ترین آنان براساس چارچوب نظری، سهامداران هستند) گام بردارد. علی‌رغم آن‌که با رعایت کامل الزامات IFRS بسیاری از دارایی‌ها و بدهی‌های شرکت‌ها همچنان براساس بهای تاریخی شناسایی و گزارش می‌شوند اما در برخی شرکت‌ها و یا در مورد برخی دارایی‌ها و بدهی‌ها تعیین ارزش منصفانه پیش شرط لازم است که این خود مستلزم برآورد صحیح از جریان‌های ورودی یا خروجی نقدی آینده آن اقلام است.گسترده شدن و افزایش افشائیاتافشای بسیاری از موارد با استفاده از تکنیک‌ها و مدل‌های مختلف وبعضا پیچیده برای شفاف کردن متغیرهای استفاده شده در شناسایی ارقام در صورت‌های مالی مورد انتظار است. به عنوان نمونه افشای ریسک‌های واحد تجاری و برخی ارقام صورت‌های مالی با استفاده از بهترین الگوهای موجود مورد تاکید است که خود نیازمند فراهم آوردن اطلاعات به صورت یک‌پارچه در یک پایگاه داده و در نهایت استفاده از آن در قالب مدل‌ها و فرم‌های مختلف در باب افشا درخصوص واحد تجاری است. با در نظر گرفتن موارد فوق حسابرسان برای حسن ایفای نقش خود ناگریز از مواجهه با چالش‌های زیر هستند:قضاوت، عدم اطمینان و شرایط آیندهلزوم حرکت همگام حسابرسان با عملیات تجاری، مقررات، اصول حاکمیت شرکتی، انتظارات ذینفعان و پیچیدگی‌های بازارها، کاربست فناوری‌ها و تغییرات لازم در استانداردهای حسابرسی را ضروری می‌سازد. هرچند پیش‌تر نیز مقوله برآورد ارزش‌های فعلی و پیش‌بینی شرایط آتی با به‌کارگیری روش بهای تاریخی نیز برای تعیین مواردی چون تداوم فعالیت یا احتمال وجود کاهش ارزش دارایی‌ها از اهمیت ویژه‌ای برای حسابرسان برخوردار بوده است اما به‌کارگیری استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی، میزان استفاده از ارزش‌های روز و به تبع آن نیاز به تعیین مفروضات صحیح برای تایید یا رد آن بر کار حسابرسان سایه افکنده است و ایشان ناگزیر از قضاوت‌ها و برخورد با شرایط نا‌اطمینان می‌گردند.شواهد مناسب و کافی حسابرسیپاسخ به این سوال که برای اطمینان از کامل بودن و صحیح بودن اطلاعات شناسایی و افشا شده در صورت‌های مالی شرکت‌ها براساس IFRS چه معیاری باید مورد استفاده حسابرسان قرار گیرد، امری بسیار مهم است. کفایت و صلاحیت شواهد حسابرسی برای کسب اطمینان معقول حسابرسان از رعایت استانداردهای حسابداری و همچنین اثربخشی کنترل‌های داخلی، مدیریت ریسک و نظام راهبری شرکت‌ها عمدتا به قضاوت حرفه‌ای حسابرسان وابسته است. با گسترده شدن بسیاری از اطلاعات با به‌کارگیری کامل استانداردهای بین‌المللی گزارشگری مالی حسابرسان باید خود را به ابزارها و راهنماهایی به‌منظور جمع‌آوری شواهد و پشتوانه قابل اتکا اطلاعات تجهیز نمایند. برای انعکاس محدودیت‌ها و دشواری‌های این مهم می‌توان به عنوان نمونه به چالش در نحوه تعیین اتکا به ارزش‌های روز به‌کار رفته در گزارش‌های شرکت‌ها اشاره نمود که در غیاب بازاری کارا، قیمت و مظنه دارایی و بدهی‌ها به صورت شفاف مشخص شده باشد.مهارت و صلاحیت حسابرسانقضاوت حرفه‌ای حسابرسان در مورد اطلاعات مندرج در صورت‌های مالی براساس IFRS نیازمند بینش وسیع از فلسفه و درک عمیق از مفاهیم آن است. دستیابی به این موضوع مستلزم وجود ساختار آموزشی مناسب، تجربه و دسترسی به منابع کافی و بهترین رویه‌های اجرایی در مورد آنهاست. حرفه حسابرسی در این مسیر در ابتدایی‌ترین گام‌های خود قرار دارد. درحال حاضر فرآیند ترجمه‌های استانداردهای مزبور به عنوان اصلی‌ترین منبع مطالعاتی از سوی سازمان حسابرسی در نیمه راه است که البته برخی از ترجمه‌ها نیازمند بازبینی هستند. نقش سازمان حسابرسی به‌عنوان متولی امر و استاندارد‌گذار در زمینه حسابداری و حسابرسی و جامعه حسابداران رسمی به عنوان تشکل اصلی حرفه در ارتقای آموزش و در نهایت ایجاد بستر برای پیشبرد جامعه حسابرسی به مقصود مهم شفافیت مالی بر اساس IFRS بی‌بدیل خواهد بود. تلاش‌های زیادی در سال گذشته در این‌خصوص صورت پذیرفته که امید است با ادامه این راه با همت و کوششی بیشتر این مسیر دشوار پیموده شود.