منتشرشده در نشریه شماره ۱۴ آفتاب خاورمیانه - دی ۱۳۹۶
تحریریه آفتاب خاورمیانه
انتقال پول از طریق تلگراف از سوی بانک فدرال رزرو آمریکا در سال ۱۹۱۸ میلادی سرآغاز پرداخت الکترونیکی بوده است. نوآوریها در زمینه پرداخت الکترونیکی خردهفروشی به نام پول الکترونیکی صورت گرفته که هنوز در مراحل اولیه توسعه خویش قرار دارد و برای جایگزین شدن با اسکناس و مسکوک که جایگاه مسلطی در پرداختهای خرد دارند، از توان بالقوهای برخوردار است. مفهوم پول الکترونیک در دهه ۱۹۹۰ میلادی مطرح و زمینه معرفی و ارائه آن فراهم شد. پول الکترونیکی از نوآوریهای مبتنی بر فناوریهای نوین است که در حوزه پرداختهای خرد صورت گرفته است.
کمیسیون اروپا، پول الکترونیکی را در پیشنویس بخشنامه خویش به شرح ذیل بیان میکند:
- این پول بهصورت الکترونیکی بر روی ابزارهای الکترونیکی نظیر کارتهای تراشه دار یا حافظه رایانه ذخیره میشود.
- از سایر موسسات، به غیر از موسسه منتشرکننده آن، بوسیله پرداخت پذیرفته میشود.
- به منظور استفاده کاربران، بهعنوان جایگزین الکترونیکی مسکوکات و اسکناس استفاده میشود.
- برای پرداختهای خرد استفاده میشود.
تفاوت پول الکترونیک با سایر کارتهای بانکی و همچنین محصولات دسترسی به حساب مانند تلفنبانک، اینترنتبانک و همراهبانک این است که نیازی به اتصال به حسابهای بانکی مصرفکننده وجود ندارد و همچنین به دلیل برخورداری از تراشه حفظ دادهها، نیازی به اتصال برخط (آنلاین) وجود ندارد و تراکنشهای برونخطی (آفلاین) را ممکن میسازد.
محصولات پول الکترونیک مبتنی بر نرمافزار یا شبکه نیز برای تسهیل پرداختهای خرد از طریق شبکههای ارتباطی مانند اینترنت طراحی شده و میتوانند بهجای انواع کارت در پرداختهای شبکهای استفاده شوند.
امنیت پول الکترونیک از جنبه پولشویی و سایر فعالیتهای محرمانه قابل اهمیت است. راهبران سیستم مرکزی اطلاعات نیز میتوانند طرحهای پول الکترونیک را برای شناسایی این تخلفات به شکل مستمر پایش کنند.
بزرگترین تحول در این صنعت، کیف پولهای موبایلی هستند. در حال حاضر نفوذ گوشیهای هوشمند در حال پیشی گرفتن از نفوذ کارت بانکی است و با بهبود فرهنگ استفاده از خدمات همراه، میتوان انتظار رشد روز افزون پرداخت همراه و حتی پیشیگرفتن آن از پرداخت کارتی تا سال ۲۰۲۰ در جهان را داشت که یک روند چشمگیر در جهان است. انتظار میرود تا سال ۲۰۲۰، تعداد کاربران گوشیهای هوشمند به ۶ میلیارد و تعداد کاربران کارتهای بانکی به ۴ میلیارد نفر برسد که خود گویای پتانسیل بالایی است که در این صنعت ایجاد خواهد شد.
فناوری NFC به موبایل یا دستگاهی که مجهز به آن است، اجازه میدهد از طریق یک Card Reader که نهایتا در فاصلهی ۲۰ سانتیمتری آن قرار دارد ارتباط برقرار کند. این فناوری به عنوان یک بستر برای ارتباطگیری موبایل و پایانه فروش و انجام فرآیند پرداخت در حال رشد است.در سال ۲۰۱۴ طبق آمار بانک جهانی ۵۸۳ میلیارد دلار انتقال وجه بینالمللی صورت گرفته است که در حدود ۶٪ آن از کانالهای دیجیتال صورت گرفتهاست و نسبت به سال ۲۰۱۳ انتقال دیجیتالی وجه ۳۰٪ رشد داشته است. پیشبینی میشود در سال ۲۰۱۷ این مبلغ به ۶۳۶ میلیارد دلار برسد.
باید دقت کرد که پول مجازی متفاوت از پول الکترونیکی است، زیرا پول مجازی معادل فیزیکی یا پشتوانه قانونی ندارد و این عدم وجود چارچوب قانونی مشخص، تفاوتهای مهمی را بین پول مجازی، واقعی و الکترونیکی سبب شده است.
"پول مجازی" نوعی پول دیجیتال و غیر قانونمند است که به وسیله توسعهدهندگان آن صادر و کنترل میشود و توسط اعضا و کاربران یک جامعه مجازی مورد پذیرش و استفاده قرار میگیرد.
بسته به نحوه تعامل مابین "پول بدون پشتوانه" و "پول واقعی"، "پول مجازی" مورد نظر به سه طبقه دستهبندی میشود:
پول مجازی بسته: این طرحها معمولا برای خرید کالاها و خدمات مجازی در داخل جامعه مجازی واقعی منظور شده و کاربران پول را از طریق برخی فعالیتها به دست میآورند.
پول مجازی با جریان یکطرفه: پول مجازی به جای پول واقعی خریداری شده اما امکان تبدیل معکوس آن وجود ندارد. (سکه آمازون)
پول مجازی با جریان دوطرفه: در این طرحها، میتوان از پول برای خرید پول واقعی استفاده کرده و همچنین آن را در وب سایتها یا توسط صادرکنندگان خاص دوباره تبدیل معکوس کرد. (Bitcoin)
سرمایهگذاری بر روی پول مجازی به سمت جدی شدن پیش میرود و این موضوع میتواند آثار و عواقب جدی مثبت و منفی به همراه داشته باشد.
بیتکوین یک نوآوری اینترنتی با کارکردهای مشابه "پول بی پشتوانه" یا پول حکومتی است. نوآور بودن بیتکوین به این معناست که خالقان آن توانستهاند آن را در مدت کوتاهی از یک ایده به یک واقعیت اثرگذار بر دنیای اقتصاد و مراکز سیاستپژوهی تبدیل کنند. زیرا در چند سال گذشته ارزش بیتکوین در بازارهای جهانی از چند صدم دلار به صدها دلار افزایش یافته است.
معایب پول دیجیتال
- پرداختها با بیتکوین بازگشت ناپذیرند.
- اگر به اشتباه مبلغی به حساب فردی واریز شود تنها باید امیدوار بود که آن شخص خود پول واریز شده را بازگرداند وگرنه آن مبلغ از دست رفته است.
- گرچه بینیازی از بانکهای مرکزی، حسن این واحد پولی است نوسانات شدید ارزش را میتوان یکی از بزرگترین اشکالات این پول دیجیتال دانست.
- اگر بیتکوینها بر روی هارد دیسک یک کامپیوتر شخصی انباشته شوند و خطای سیستم در این کامپیوتر رخ دهد، سکههای مجازی از دست رفتهاند.
- با گم کردن یا دزدیده شدن لپ تاپ یا کامپیوتر، بیتکوینها هم از دست میروند.
- اگر پول کالایی با بیتکوین پرداخته شود و کالا هیچگاه به دست سفارشدهنده نرسد، هیچکس نمیتواند بیتکوینها را به پرداختکننده بازگرداند.
- پول بودن یک جایگاه حقوقی است و پول بودن بیتکوین منوط به پذیرش جایگاه حقوقی آن از سوی دولتهاست.
- تاکنون هیچ دولتی، پول بودن بیتکوین را تایید نکرده است و دولتهای ایالات متحده آمریکا، جمهوری فدرال آلمان و جمهوری خلق چین بر کالا بودن بیتکوین تاکید دارند. البته از لحاظ فنی و کارکردی این عبارت صحیح است که بیتکوین نوعی پول دیجیتال بر پایه شبکه همتا به همتا، امضای دیجیتال و اثبات دانایی صفر است و به کاربران امکان میدهد که بدون هیچ واسطهای انتقال پول غیرقابل بازگشت انجام دهند.