نشریه آفتاب خاورمیانه

قدم‌های خستگی‌ناپذیر خالق کفش ملی

1399/12/06
مریم ذوالفقار
کارشناس مدیریت ارتباطات بانک خاورمیانه

محمدرحیم متقی ایروانی در 21 بهمن‌ سال 1299 در محله مشیر شیراز به دنیا آمد. پدرش میرزا محمد‌کاظم از تجار سرشناس شیراز بود که تجارت‌خانه‌ای داشت و به واردات چای، پارچه و... می‌پرداخت. محمدرحیم فرزند ارشد خانواده بود و مادر را در سن شش‌سالگی از دست داد و عبدالرحمن عموی رحیم که فرزندی نداشت سرپرستی محمد‌رحیم و برادرش محمدکریم را بر عهده گرفت. میرزاکاظم پدر محمد رحیم نیز در 19 آذر 1324 درگذشت.
رحیم از کودکی در تجارت‌خانه پدر، جارو کردن و ارسال بسته‌های پستی را انجام می‌داد. رحیم تحصیلات ابتدایی را در مدرسه باقریه شیراز گذراند و در سال 1313 برای یادگیری زبان انگلیسی به کالج انگلیسی‌ها در اصفهان رفت. بعد از آن به دبیرستان شاپور شیراز رفت و در سال 1320 دبیرستان را در رشته ادبی به پایان رساند و در سال‌های 1321 تا 1324 در دانشکده حقوق دانشگاه تهران، در رشته قضایی ادامه تحصیل داد. بعد از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه به آبادان رفت و در حدود 6 ماه به استخدام دادگستری درآمد. محمدرحیم متقی بعد از گرفتن پروانه وکالت مدتی به وکالت مشغول شد و مدتی نیز در بانک به کار پرداخت. در شهریور 1325 به نیویورک رفت و در دانشگاه مریلند در مقطع دکترا ثبت‌نام کرد اما به دلیل طولانی بودن زمان تحصیل در این مقطع، آن را رها کرد و به ایران برگشت.



 
رحیم در 4 تیر 1327 ازدواج کرد و در سال 1328 به همراه تعدادی از تجار، کارخانه برق فسا را تاسیس کرد و سرمایه آن را بین شرکا تقسیم و به فروش رساند. همچنین پاساژ استاندارد که شامل مغازه و سینما بود را با طراحی به روز در خیابان زند شیراز احداث کرد. او در سال 1329 فعالیت‌های خود را به تهران منتقل کرد و اولین تجارت‌خانه خود در سرای محمدی واقع در سبزه‌میدان بازار تهران با نام شرکت سهامی باتا تاسیس کرد که در این تجارت‌خانه به صادرات کتیرا، مواد روغنی، مغز گردو و پنبه و واردات کفش، چتر، گونی و گالش از چکسلواکی می‌پرداخت. رحیم در سال 1330 زمینی در چهارراه گلوبندک خرید و پاساژ استاندارد را در خیابان خیام احداث کرد. در آن سال‌ها کفش‌های تولید داخل گیوه و نعلین بود که در کارگاه‌های محلی و سنتی تولید می‌شد و با توجه به نیاز روزافزون مردم به کفش، او که در آن زمان نمایندگی فروش کفش باتا را داشت پیشنهاد اولیه تاسیس کارخانه کفش را به توماس باتا داد اما باتا به دلیل ملی شدن کارخانه‌هایش در اروپای شرقی این پیشنهاد را نپذیرفت.
در سال 1334 به منظور توسعه فعالیت‌های خود، زمینی به مساحت 700 متر در مهرآباد تهران خریداری کرد و قرارداد تولید کفش را با شراکت لیبشه آمریکایی، از فعالان کارخانه کفش ولکو منعقد کرد. این شرکت کفش‌های تنیس کف تخت و سبک را تولید می‌کرد. کفش ولکو حاضر به سرمایه‌گذاری و آوردن فناوری به ایران شد که در ابتدا روزانه 150 زوج محصول داشت و نام ملی را برای کفش‌هایش انتخاب کرد.
رحیم علاوه بر تولید کفش به تاسیس کارخانه‌هایی در زمینه تولید زیره کفش لاستیکی PVC، تولید آستر و بند کفش، تولید جوراب، تولید مقوا و کارتن، ماشین‌سازی و تولید تسمه در 600 اندازه برای صنعت، کشاورزی و خودرو و تولید انواع دستکش و دیگر ابزارهای لازم برای صنعت کفش اقدام کرد. او در دهه پنجاه به راه‌اندازی چندین کارخانه چرم اقدام کرد و کارخانه‌های چرم‌سازی آذر، رودبار، رخشان و چرم گنجه را با هدف فرآوری انواع چرم گاو، گوسفند و بز برای تولید کفش و صادرات آن راه‌اندازی کرد. وی همچنین شرکت چرم خسروی نو را به منظور دباغی و چرم‌سازی به ثبت رساند و در فاز سوم توسعه این صنعت در سال 1347 در کیلومتر 18 جاده قدیم کرج زمینی به مساحت چهار صد هزار متر خریداری کرد.
وی با تاسیس شرکت کفش ملی و چندین شرکت در زمینه کفش چرم و انواع شرکت‌های خدماتی سرمایه‌گذاری در بانک و بیمه نقش موثری در توسعه صنعت کفش ایفا کرد.
رحیم متقی در سال 1343 کار اجتماعی بزرگی انجام داد که تا آن زمان در تاریخ ایران بی‌سابقه بود و آن تاسیس شرکت کانون مشاوره اقتصادی بود که هدف این شرکت پرورش 20 کودک از دو ماه تا دو سال با نام ایروانی پور بود، با این هدف که این کودکان در آینده از مدیران بنگاه‌های صنعتی او شوند.
او در نهادهایی مثل اتاق‌های بازرگانی و نهادهای صنفی کفش، چرم و سازمان‌های اقتصادی حضوری پررنگ داشت و از ویژگی‌های بارز او می‌توان به تاکید بر نظم، آموزش، اهمیت به امور مالی، توجه به مدیریت، نوآوری در کار، داشتن اصول اخلاقی، انتخاب مدیران برجسته، وفاداری به مجموعه گروه و عمل‌گرایی را نام برد.
محمدرحیم متقی ایروانی در سال 1357 به آمریکا مهاجرت کرد و در بوستون کارخانه چرم و کفش‌سازی تاسیس کرد و بعد از آن کارخانه کفش استاندارد در قاهره مصر را تاسیس کرد.
سرانجام پس از سال‌ها تلاش خستگی‌ناپذیر در 12 بهمن 84 در لندن درگذشت.

منابع:
oral-history.ir
ireconomy.ir
کلمات کلیدی