نشریه آفتاب خاورمیانه

از اواخر فروردین ۱۳۹۷ که معاون اول رئیس‌جمهور نرخ جدید ارز و شرایط سختگیرانه اعطای ارز را اعلام کرد، روند رشد روزانه و پرتاثیر افزایش نرخ غیر رسمی ارز را شاهد بوده‌ایم. به تبع آن افزایش بهای کالاهای وارداتی و همچنین کالا و خدمات داخلی و حتی کمیابی و نایابی برخی کالاها مشاهده شد. این موج بی‌ثباتی، اقشار مختلف جامعه را وارد چالشی کرد که به منظور حفظ ارزش پول خود به سراغ کالاهای سرمایه‌ای بروند. تشدید تقاضای خرید ارز، طلا، سکه، ملک و حتی برخی کالاهای مصرفی مانند مواد غذایی و بهداشتی روند طبیعی بازار را دچار اختلال کرد. این رفتار عمومی جدای از نگاه اقتصادی نشان از بی‌اعتمادی عمومی نسبت به توانایی نهادهای اجرایی در مدیریت بازار بود و حتی تلاش‌ها و تاکیدهای مکرر مسوولان در مورد تامین نیازها و اطمینان‌بخشی به متعادل شدن بازار نتوانست از شتاب این اشتیاق بکاهد.

«بحران اقتصادی» خفیف‌ترین عبارت نزدیک به واقعیتِ وضع موجود است که هر چند جنبه‌ای از واقعیت اقتصادی را بازگو می‌کند؛ اما همان‌گونه که شرح داده خواهد شد از توصیف تمام‌قد حقیقت عاجز است. پیکر رنجور اقتصاد ایران در بیمارستانی که اطبا آن اقتصاددانان، سیاسیون و فعالان بازار هستند؛ بستری است. هر روز نسخه‌ای جدید برای این بیمار نوشته می‌شود ولی بهبودی حاصل نمی‌شود و همه این پزشکان فکر می‌کنند برای برون‌رفت از مشکل یا باید داروها را عوض کنند یا جراحی جدیدی انجام دهند. از فروردین سال سال جاری نرخ دلار از 5 هزارتومان تا 20 هزار تومان در حال نوسان بوده است، نرخ بیکاری 12.1% (+ 10.4% اشتغال ناقص)، تورم دورقمی (بین 10 تا 120 درصد بسته به نوع محاسبه تورم با مبنای گذشته‌نگر و آینده‌نگر) رسیده است. آمارهای غیررسمی از افزایش نزدیک به 100% ای قیمت مسکن و خودرو طی کمتر از 6 ماه حکایت دارد و تفاوت قیمت کارخانه و بازار آزاد خودرو پراید به عنوان پرحرف و حدیث‌ترین خودرو طول تاریخ صنعت ایران، به بیش از 20 میلیون تومان رسیده است.

تا دو دهه پیش تورم مسئله بسیاری از کشورهای دنیا بود. در یک دهه قبل این موضوع به مسئله اساسی کشورهای در حال توسعه و جهان سومی بدل شد؛ اما امروز مسئله تورم‌های بالا فقط مختص چندی از کشورهای معدود در دنیاست که متاسفانه ایران نیز جزء این دسته معدود است. طی دهه‌های گذشته در اقتصاد ایران، همواره نرخ‌های تورم دورقمی به بالا و بی‌ثبات تجربه شده است. تجربه ناموفق ایران در این زمینه تحت شرایطی است که کشورهای بسیاری، موفق به کنترل تورم از طریق اعمال و اجرای سیاست‌های مناسب و منسجم شده‌اند. در ادامه چند نمونه از تجارب موفق در مواجه با تورم و بحران اقتصادی مرور می‌شود.

در اقتصاد مفهوم جالبی وجود دارد به نام «توهم پولی» (Money Illusion). این توهم زمانی ایجاد می‌شود که فرد مورد نظر بدون در نظر گرفتن تاثیر «تورم» بر کاهش قدرت خرید، صرفاً به خاطر افزایش درآمد یا ثروت اسمی خود احساس پولدارتر شدن کند و خرج و مصرف خود را افزایش دهد. به بیان دیگر، توهم پولی عبارت است از فراموش کردن تغییر ارزش «واقعی» پول و تصمیم‌گیری با توجه به ارزش «اسمی» آن. پدیده‌ای که برخی سیاست‌گذاران از آن به نفع خود بهره‌برداری می‌کنند. یکی از مواقع بروز توهم پولی با افزایش دستمزدها ایجاد می‌شود. افزایش فراگیر دستمزد و حقوق به طور طبیعی با افزایش تقاضا همراه است و به طور معمول به افزایش قیمت‌ها منتهی می‌شود. در این شرایط در حالی افزایش حقوق و دستمزد باعث رضایت بیشتر می‌شود که ممکن است قدرت خرید کمتری را ایجاد کند. در واقع اسما پول بیشتری دریافت می‌کنند اما رسماً قدرت خرید کمتری خواهند داشت. پرداخت یارانه نقدی نیز کمابیش چنین مکانیزمی را ایجاد می‌کند.

تکنولوژی‌ها دائما چهره زندگی ما را تحت تاثیر قرار می‌دهند. تا همین چند وقت پیش برای خرید، کرایه تاکسی، غذا و... اگر حضور فیزیکی ضروری نبود اما دیگر حتما بایستی با تلفن تماس می‌گرفتیم و حالا با لمس صفحه گوشی خود می‌توانیم همه کارها زندگی روزمره از جمله خرید، کارهای بانکی و... را انجام دهیم. فضای مجازی دیگر خیلی هم مجازی نیست و به زندگی واقعی ورود پیدا کرده است. حالا به صورت واقعی در این فضا خرید و مصرف می‌کنیم و به صورت واقعی از این فضای مجازی می‌توانیم درآمد داشته باشیم.

۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷ دونالد ترامپ پس از اعلام خروج قطعی آمریکا از برجام، فرمان بازگشت تحریم‌های تعلیق‌شده بر اثر برجام را امضا کرد. وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز به اشخاص حقیقی و حقوقی که در زمینه مرتبط با تحریم‌های هسته‌ای با ایران در حال همکاری هستند تا ۶ آگوست (۱۵ مرداد) یا ۴ نوامبر (۱۳ آبان) فرصت داده است تا اقدامات لازم را به منظور قطع روابط با ایران اتخاذ نمایند در غیر این صورت مشمول تحریم‌های آمریکا قرار خواهند گرفت.

IDP یا «برنامه توسعه فردی و شغلی» یک فرایند مستمر در خصوص ارزیابی نیازهای آموزشی هر فرد و برنامه‌ریزی برای رفع این نیازها است. این فرایند به فرد کمک می‌کند که در خصوص دانش، عملکرد و یا موفقیت‌های خود فکر کند و برای ارتقا و پیشرفت فردی، تحصیلی و آموزشی خود برنامه‌ریزی نماید.

۱۵ مهر ۹۷ خبر فعال شدن سوئیفت اروپایی تا قبل از دور جدید تحریم‌های آمریکا برای بانک‌های ایرانی منتشر شد. این خبر به معنای دور زدن تحریم‌های بانکی آمریکا تلقی شد و چراغ امیدی برای تسهیل روابط مالی و تجاری بین ایران و اروپا بود. اما تا لحظه نوشتن این یاد‌داشت از سازوکار دقیق این اقدام، اطلاع دقیقی در دسترس نیست و مشخص نیست چگونه این واژه ابداعی قرار است به صورت واقعی مراودات مالی را انجام دهد. سوئیفت (SWIFT ) مخفف «جامعه جهانی ارتباطات مالی بین بانکی» است، بنابراین واژه سوئیفت اروپایی از یک پارادوکس بزرگ رنج می‌برد. سوئیفت اروپایی چیزی شبیه ترجمه «جامعه جهانی ارتباطات مالی بین بانکی بین اروپا و ایران» می‌شود! چیزی شبیه همان طنز اینترنت داخلی، یعنی هم جهانی و هم منطقه‌ای است.

مهندس سیدحسین سلیمی فعال صنعتی و کارآفرین موفق در صنعت گچ است. او که اصالت اجدادی یزدی دارد متولد سال ۱۳۱۸ در تهران است. پدر او حاج سید عزیز، صنعتگر بود و کارگاه تولید گچ  داشت که به شکل نیم سنتی فعالیت می‌کرد و بزرگترین واحد تولید گچ در دهه ۳۰ در ایران بود. او از کودکی، تابستان‌ها به همراه پدر به کارگاه می‌رفت و فرآیند تولید گچ را از نزدیک مشاهده می‌کرد و از همان زمان به دنبال راه‌هایی برای آسان‌تر کردن فرایند تولید محصول بود. پس از پایان تحصیلات متوسطه در رشته تجربی در دبیرستان شرف برای ادامه تحصیل به امریکا رفت. در آنجا با علاقه رشته پزشکی را انتخاب نمود ولی به دلیل اینکه دوست داشت هرچه زودتر به ایران برگردد رشته تحصیلی خود را در کارشناسی به توسعه صنایع تغییر داد و در ادامه کارشناسی ارشد صنایع غذایی گرفت.

نوشتار حاضر برگرفته‌ای از کتاب «هنر تحریم‌ها» نوشته «ریچارد نفیو» مسوول تیم طراحی تحریم‌ها علیه ایران است. نگارنده در این کتاب در ابتدا به سابقه تاریخی تحریم‌ها اشاره کرده و با ارائه مفهوم تحریم و طبقه‌بندی آن، با نگاهی جامع و بنیادین مبتنی بر تجارب شخصی خود به مساله تحریم و سازوکارهای آن پرداخته است. کتاب هنر تحریم‌ها که در دسامبر سال ۲۰۱۷ توسط وی به رشته تحریر درآمد از این حیث حائز اهمیت است که علاوه بر مبانی تئوریک موجود در زمینه تحریم به توضیح و تشریح تجارب تحریم‌های اعمال شده از سوی آمریکا در چند دهه اخیر نیز پرداخته و خود نویسنده نیز یکی از ارکان اصلی طراحی تحریم‌ها علیه ایران بوده است. در نهایت نتیجه‌ای که نگارنده کتاب از مسایل مطرح شده به مخاطب ارائه می‌کند فرایندی چند مرحله‌ای است که سازوکار طراحی و اعمال تحریم‌ها و شروط تضمین موفقیت آن‌ها را معرفی می‌کند. این کتاب به سفارش مجلس شورای اسلامی در تابستان امسال ترجمه و منتشر شده است.