نشریه آفتاب خاورمیانه

یلدا عبداللهی نمین
کارشناس حوزه فناوری‌های نوین مالی

در سال‌های اخیر اصطلاح فین‌تک زیاد به گوشمان می‌خورد، اما در مورد آن چه می‌دانیم؟
فین‌تک  ترکیبی از دو واژه Financial و Technology و در واقع به معنای تکنولوژی مالی بوده و تمامی کسب‌وکارهای نوآورانه و تکنولوژیک در ارائه محصولات و خدمات مالی را شامل می‌شود. این مفهوم در جهت تسهیل و سرعت بخشیدن به انواع خدمات مالی، ایجاد شده و خدمات متعددی از جمله، اپلیکیشن‌های موبایل‌بانک، ارزهای دیجیتال و نئوبانک‌ها را در ‌بر‌ می‌گیرد.
امروزه با پیشرفت چشمگیر تکنولوژی، گسترش فناوری‌های ارتباطی، اینترنت‌های پرسرعت و گوشی‌های هوشمند، زندگی بشر تحت تاثیر قرار گرفته و شکل استفاده از خدمات مالی نیز تغییر کرده است. البته که مزایای این امر، هم برای صاحبان کسب و کار و هم مصرف‌کنندگان دوطرفه است. برخی از این مزایا عبارت‌اند از: کاهش هزینه‌ها، صرفه‌جویی در زمان، آسان‌سازی مبادلات مالی، انعطاف‌پذیری و شفافیت بالای خدمات ارائه شده. بر اساس آخرین گزارش شرکت EY در مورد شاخص پذیرش فین‌تک در سراسر جهان، این شاخص با رشد 48 درصدی از سال 2015، به 64 درصد در سال 2019 رسیده و این در حالی است که 75 درصد افراد، حداقل از یک فین‌تک پرداخت یا نقل و انتقال وجه استفاده می‌کنند. تنوع خدمات و محصولات موجود در این حوزه و همچنین سرمایه‌گذاری در این زمینه در حال افزایش است. از جمله مهم‌ترین خدمات ارائه شده در این حوزه می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:
• فین‌تک‌های پرداخت که ساده‌ترین نمونه‌ی آن پرداخت‌های موبایلی است. دیگر به سختی می‌توان به یاد آورد پیش از اینکه پرداخت‌های موبایلی و آنلاین امکان خرید، پرداخت قبض یا پرداخت بدهی به دوستانمان را فراهم کند، تراکنش‌های مالی خود را چگونه انجام می‌دادیم. از نمونه‌های پرکاربرد این حوزه در جهان می‌توان به Venmo که یکی از محبوب‌ترین و پراستفاده‌ترین سرویس‌های پرداخت موبایلی بوده و متعلق به PayPal است، اشاره کرد. از جمله خدمات جدید Venmo، ارائه کارت‌های اعتباری و امکان خرید ارزهای دیجیتال است Zelle نیز متعلق به چند بانک آمریکایی از جمله Bank of America و JPMorgan Chase بوده و از طریق این اپلیکیشن می‌توان به راحتی برای هر کسی که در لیست مخاطبین قرار دارد، پول فرستاد و یا حتی از آن‌ها درخواست پول نمود. Cash App نیز محصول شرکت Square بوده که علاوه بر پرداخت‌های معمول، امکان خرید و فروش و انتقال بیت‌کوین و همین‌طور خرید و فروش سهام را به کاربران خود می‌دهد. همچنین بسیاری از اپلیکیشن‌ها و سرویس‌های دیگر نیز وجود دارند که نقل و انتقال وجه، خرید و فروش ارزهای دیجیتال و سهام، استفاده از اسکنر QR کد در پرداخت‌ها و بسیاری از خدمات دیگر را امکان‌پذیر نموده‌اند. در ایران نیز نمونه‌هایی در این حوزه وجود دارد که البته تفاوت‌های زیادی با نمونه‌های خارجی خود دارند، برای مثال زرین‌پال، آپ، پی‌پینگ و همینطور موبایل‌بانک‌هایی که امروزه همه ما روی گوشی‌های همراه خود داریم.
• بانک‌های دیجیتال یا نئوبانک‌ها که خدمات بانکی از جمله افتتاح حساب، سفارش کارت بانکی، نقل و انتقال وجوه، پرداخت قبض، مسدودی حساب، وام خرد و بسیاری خدمات دیگر را بدون نیاز مراجعه به شعبه و تنها از طریق یک اپلیکیشن، بسیار ساده، سریع و امکان‌پذیر نموده‌اند. اغلب این بانک‌ها دارای پشتیبانی 24 ساعته 7 روز هفته هستند.
این روزها ارائه خدمات بانکی به شکل تمام دیجیتال محبوبیت زیادی پیدا کرده است. البته شیوع کرونا هم بر استفاده بیشتر از این خدمات تأثیر زیادی داشته، چرا که افراد می‌توانند بدون نیاز به حضور در شعب شلوغ بانک‌ها، انتظار در صف‌های طولانی و تکمیل فرم‌های متعدد و پیچیده، تنها با استفاده از یک اپلیکیشن ساده در منزل یا محل کار خود و صرف زمان بسیار کمتر، نیازهای خود را برطرف نمایند. طبق آمارهای موجود، بیش از 11 درصد مردم در ایالات متحده آمریکا تنها با حساب‌های خود در بانک‌های تمام دیجیتال کار می‌کنند و پیش‌بینی می‌شود در چهار سال آینده این میزان به حدود 20 درصد برسد. Revolut، Chime، Ally، Starling و Monzo نمونه‌هایی از موفق‌ترین بانک‌های تمام دیجیتال جهان هستند. Revolut یکی از برترین بانک‌های دیجیتال، متعلق به کشور انگلستان بوده و در حال حاضر حدود 15 میلیون مشتری در بیش از 35 کشور جهان دارد. از جمله خدمات آن، افتتاح حساب با بیش از 23 نوع واحد پولی بوده و امکان تبادل ارزهای استاندارد جهان را با کمترین کارمزد به مشتریان خود می‌دهد. مشتریان این بانک می‌توانند با استفاده از کارت بانکی خود در بسیاری از کشورهای جهان و به ارز رایج آن کشور بدون پرداخت کارمزد، خرید کنند. Chime یک بانک تمام دیجیتال محبوب در آمریکا است که تا کنون بیش از 10 میلیون مشتری را به خود جذب کرده است. Monzo هم یک بانک دیجیتالی ثبت شده در انگلستان است با بیش از 5 میلیون مشتری. یکی از ویژگی‌های اپلیکیشن این بانک امکان استفاده از به اصطلاح پات‌های مختلف به منظور بودجه‌بندی وجوه موجود در حساب اصلی و دسته‌بندی هزینه‌ها است. این روزها شاهد آن هستیم که بانک‌های ایرانی نیز با راه‌اندازی شعب دیجیتال خود به پیشبرد این حوزه در کشورمان کمک شایانی می‌نمایند که در این میان می‌توان به بانک‌های دیجیتال بانکینو، بلو بانک و ... اشاره نمود.
• رمزارز یا ارزهای دیجیتال نیز یکی از حوزه‌های فین‌تک است. رمزارز یا همان Cryptocurrency واحدهای ارزهای دیجیتال هستند که بر پایه تکنولوژی بلاکچین شکل می‌گیرند و از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به بیت‌کوین، اتریوم، تتر و دوج‌کوین اشاره کرد. رمزارزها در واقع پول دیجیتال هستند و امروزه می‌توان از آن‌ها در بسیاری از مبادلات مالی و خرید کالا و خدمات استفاده نمود.
• بیمه یا اینشورتک  شرکت‌های هستند که با ارائه خدمات بیمه به شکلی نوآورانه، صنعت بیمه را متحول کرده‌اند. از جمله مطرح‌ترین شرکت‌های فعال در این حوزه در جهان می‌توان به Lemonade، Knip و Cuvva اشاره کرد که هر کدام خدمات و مزیت‌های خاص خود را دارند. برای مثال Cuvva یک شرکت فعال در زمینه بیمه اتومبیل بوده که در کشور انگلستان تاسیس شده است. از مزایای این شرکت ارائه خدمات بیمه اتومبیل در یک اپلیکیشن، به صورتی بسیار ساده و کاربردی است که مشتری می‌تواند برای مدت زمان مورد نیاز خود، حتی یک ساعت یا یک روز و تنها با 3 کلیک، بیمه اتومبیل خود را خریداری نماید. شرکت‌های ایرانی هم در این زمینه فعالیت نسبتاً زیادی داشته‌اند که نمونه‌های آن بیمیتو، بیمه بازار، از کی و ... است.
• تأمین مالی جمعی  هم از جمله خدماتی است که امروزه توسط اپلیکیشن‌ها، وب‌سایت‌ها و به صورت دیجیتالی انجام می‌شود. این امر به حمایت از ایده‌های نوآورانه و راه‌اندازی استارت‌آپ‌ها کمک بسیاری می‌کند. کارآفرینان و افرادی که قصد شروع کسب و کار جدیدی دارند می‌توانند با به اشتراک گذاشتن ایده‌های خود و درخواست سرمایه‌گذاری از افراد علاقمند، از حمایت‌های مالی آن افراد برخوردار شوند. Kickstarter و Indiegogo از نمونه‌های این حوزه هستند که در آمریکا و به منظور حمایت از پروژه‌های خلاقانه تأسیس شده‌اند. پلتفرم‌های ایرانی نیز در این زمینه به وجود آمده‌اند و با هدف برقراری ارتباط میان طرح‌ها و کارآفرینان مستعد و سرمایه‌گذاران، فعالیت خود را آغاز کرده‌اند که از این میان می‌توان به دونگی، کارن کراد  و اینوستوران  اشاره نمود. همچنین دولت ایران نیز اخیراً به منظور حمایت از طرح‌های نوآورانه، از طریق صندوق نوآوری و شکوفایی اقدام به تضمین بازگشت 80 تا 100 درصد اصل سرمایه سرمایه‌گذاران در این‌گونه طرح‌ها (در صورت زیان کسب و کار) نموده است.
• ولث‌تک‌ها  هم از دیگر حوزه‌های فین‌تک است. این اصطلاح نیز از ترکیب دو واژه Wealth به معنی ثروت و Technology به وجود آمده است و شرکت‌هایی را شامل می‌شود که اغلب با استفاده از هوش مصنوعی و علم کلان داده یا Big Data، خدماتی در رابطه با سرمایه‌گذاری، مدیریت دارایی شخصی و مشاوره در این زمینه را به شکلی نوآورانه ارائه می‌دهند. انتظار می‌رود این شرکت‌ها کم‌کم جایگزین شرکت‌های سرمایه‌گذاری سنتی، به خصوص در آمریکا شوند. از استارت‌آپ‌های فعال در این حوزه می‌توان از Acorns و Robinhood نام برد. Acorns با بیش از 9 میلیون کاربر، امکان سرمایه‌گذاری، خرید و فروش سهام و خدمات مشاوره‌ای را برای کاربران خود فراهم می‌نماید. از طریق این برنامه با سرمایه‌گذاری ماهیانه (از 3 دلار) و پاسخ دادن به چند سوال ساده به صورت اتوماتیک و با استفاده از کارشناسان و مشاوران متخصص این حوزه، مناسب‌ترین سبد سرمایه‌گذاری (Portfolio) برای کاربران ایجاد شده که به صورت خودکار بروز می‌شود. بنابراین کاربر دیگر احتیاجی به کسب دانش سهام و سرمایه‌گذاری نداشته و بدون نگرانی، مدیریت سرمایه خود را به این برنامه می‌سپارد. Robinhood هم نمونه‌ای دیگر در این حوزه بوده که امکان خرید و فروش هر نوع سهم و ارز دیجیتال را بدون اخذ هیچ کارمزدی به کاربران خود می‌دهد. در ایران هنوز خدمات حوزه ولث‌تک به این شکل ارائه نمی‌شود، اما اپلیکیشن‌هایی وجود دارد که از طریق آن‌ها می‌توان خرید و فروش سهم انجام داد. برخی از این اپلیکیشن‌ها تحلیل‌های تکنیکال و آخرین اخبار و اطلاعات بازار سرمایه را نیز به کاربران خود ارائه می‌دهند.
• رِگ‌تک  نیز که ترکیبی از دو واژه Regulatory و Technology و به معنای فناوری قانون‌گذاری است؛ از دیگر حوزه‌های فین‌تک است. عواملی نظیر افزایش و تغییرات دائمی قوانین و مقررات، نظارت شدید قانون‌گذاران و افزایش الزامات و استانداردهای موجود در حوزه مالی باعث شده است این تکنولوژی شکل گیرد. با کمک این تکنولوژی، شرکت‌ها امکان آن را دارند که همواره در جریان آخرین تغییرات قرار گیرند. از جمله خدماتی که شرکت‌های فعال در حوزه رگ‌تک به متقاضیان ارائه می‌دهند می‌توان به مدیریت ریسک، تطبیق مقررات، تهیه و ارائه گزارش‌های مالی، نظارت بر معاملات و احراز هویت دیجیتال اشاره نمود.
پس از بحران مالی سال 2008 به منظور شفاف‌سازی وضعیت مالی و کاهش ریسک موسسات، میزان قوانین و مقررات وضع شده به شدت افزایش یافت. از این رو بانک‌ها و سایر موسسات برای بقا در این محیط، نیازمند راهی برای انطباق بیشتر با قوانین و مقررات و کنترل ریسک‌های خود بودند. با توجه به نیازمندی‌های موجود، شرکت‌ها شروع به فعالیت در حوزه رگ‎تک نموده تا شکاف موجود در این میان را پر کنند. آن‌ها با استفاده از ترکیب تغییرات روزانه قوانین و مقررات و تکنولوژی‌های روز مثل هوش مصنوعی، به سازمان‌ها کمک نموده‌اند تا به موقع از تغییرات قوانین آگاه شده و به دنبال آن تصمیمات درست اتخاذ نموده و ریسک‌های موجود را مدیریت نمایند.
 این شرکت‌ها با سازمان‌های مقرراتی و نظارتی همکاری نموده و داده‌های مربوطه را اخذ کرده و با سایر موسسات به اشتراک می‌گذارند. آن‌ها داده‌های مربوط به هر سازمان را با عملکرد گذشته آن سازمان مقایسه و تحلیل نموده و مغایرت‌ها و ریسک‌های موجود را به سازمان اعلام می‌نماید. بنابراین موسسات می‌توانند با صرف زمان و هزینه بسیار پایین، وضعیت مالی خود را با قوانین مربوطه مطابقت دهند. از جمله این شرکت‌ها می‌توان به Compliance.ai، Accuity، Trulioo و Ascent اشاره نمود. شرکت‌های ایرانی تاکنون فعالیت زیادی در این حوزه نداشته‌اند. در زمینه احراز هویت دیجیتال می‌توان به استارت‌آپ یوآیدی (U-ID) اشاره نمود که احراز هویت سامانه سجام و برخی از بانک‌ها و موسسات دیگر را انجام می‌دهد.
• وام‌دهی یا لِندتک  همانطور که حدس می‌زنید لندتک هم از ترکیب دو واژه Lend به معنی قرض یا وام دادن و Technology ایجاد شده است. با پیشرفت تکنولوژی و ورود آن به حوزه مالی و حسابداری، فرآیند وام‌دهی نیز مفهوم جدیدی پیدا کرده است. شرکت‌های فعال در این حوزه با پشت سر گذاشتن فرآیندهای سخت و پیچیده و زمان‌بر وام‌دهی، این روند را بسیار ساده، در دسترس و سریع نموده‌اند. لندتک‌ها پلت‌فرم‌های دیجیتالی هستند که در فرآیند وام‌دهی به وام‌دهنده و وام‌گیرنده کمک می‌نمایند. در واقع آن‌ها رابطی هستند میان وام‌دهندگان که ممکن است اشخاص حقیقی یا حقوقی مثل بانک و موسسات مالی، اعتباری و سرمایه‌گذاری باشند و وام‌گیرندگان که با ارتباط برقرار کردن میان آن‌ها، موانع و مشکلات پیچیده و زمان‌بر روش‌های سنتی را از بین می‌برند. برخی از آن‌ها نیز وام‌های خاصی ارائه می‌دهند، مانند وام‌های دانشجویی یا وام‌های رهن و اجاره مسکن. متقاضیان دریافت وام، با توجه به صرف هزینه و زمان کمتر، سهولت دسترسی و از بین رفتن فرآیندهای سخت و طولانی معمول بانک‌ها و موسسات مالی (از جمله تکمیل فرم‌های متعدد، احتیاج به ضامن و سایر مسائل موجود) از این خدمات استقبال بسیاری نموده‌اند.

این سیستم چگونه کار می‌کند؟
لندتک‌ها با استفاده از هوش مصنوعی و به کارگیری الگوریتم‌های پیچیده‌، شرایط وام‌دهندگان و وام‌گیرندگان را با در نظر گرفتن مشخصات هر دو طرف، مطابقت می‌دهند. این پلت‌فرم‌ها متقاضیان دریافت وام را از طریق اعتبارسنجی‌های انجام شده ارزیابی می‌کنند. همچنین با مشاهده فعالیت‌های شبکه‌های اجتماعی آن‌ها و اطلاعات به دست آمده از این طریق، سعی در برقراری مناسب‌ترین ارتباط میان دو طرف دارند. متقاضیان وام، از طریق این پلت‌فرم‌ها به صورت آنلاین درخواست وام نموده و فرم‌های لازم را تکمیل و مدارک درخواستی را بارگذاری می‌نمایند. وام‌دهندگان نیز از این طریق بدون وجود محدودیت‌های جغرافیایی که پیش از این به دلیل حضور فیزیکی در یک شعبه داشتند، به اطلاعات وسیع‌تری دسترسی داشته و توسط این پلت‌فرم‌ها از مناسب‌ترین درخواست مطلع می‌شوند. نتایج پردازش درخواست‌ها نیز از طریق اعلانات اپلیکیشن‌ها (Notification) یا روش‌های دیگر به درخواست‌کننده اعلام می‌شود.

چه کسانی از لندتک استفاده می‌کنند؟
معمولاً اشخاص حقیقی، برای خرید کالا و لوازم مورد نیاز خود، خرید خودرو، خرید یا رهن و اجاره مسکن و یا دریافت وام‌های شخصی از این خدمات استفاده می‌نمایند. همچنین کسب و کارهای کوچک یا متوسط و یا استارت‌آپ‌ها نیز به منظور راه‌اندازی یا گسترش فعالیت خود از لندتک‌ها بهره می‌برند.

مزیت‌های استفاده از لند‌تک چیست؟
بزرگ‌ترین مزیت آن صرفه‌جویی در زمان و سهولت استفاده است. همچنین این شرکت‌ها معمولاً نرخ بهره بسیار پایین‌تری نسبت به بانک‌ها و موسسات مالی پیشنهاد می‌دهند. از مزیت‌های آن برای وام دهنگان نیز این است که بدون احتیاج به برخورداری از شرایط ارائه وام در بخش سنتی و بدون محدودیت‌های جغرافیایی، می‌توانند برای متقاضیان، تأمین مالی نموده و از این راه درآمد کسب نمایند. همینطور به دلیل استفاده از هوش مصنوعی در پلت‌فرم‌های لندتک، هم اطلاعات بیشتر و با سرعت زیاد بررسی و تحلیل شده، هم اعتبارسنجی و بررسی سابقه متقاضیان با تعداد بسیار زیاد و اطمینان بالا انجام می‌شود که این مورد نیز از مزیت‌های لندتک برای وام‌دهندگان است.

شرکت‌های فعال در حوزه لندتک در جهان
تعداد این شرکت‌ها در سال‌های اخیر افزایش چشمگیری داشته است. برخی از آن‌ها عبارت‌اند از: OakNorth که در سال 2015 در انگلستان توسط دو کارآفرین و با هدف کمک به کسب و کارهای کوچک و متوسط راه‌اندازی شده است و در حال حاضر با بانک‌های بزرگی از جمله ABN Amro، SMBC و Capital One همکاری می‌کند. SoFi نیز از فعالان این حوزه در آمریکا بوده که در سال 2011 تحت عنوان Social Finance توسط تعدادی از دانشجویان دانشگاه استنفورد و بیشتر با هدف ارائه وام‌های دانشجویی تأسیس شد. در حال حاضر بیش از 2 میلیون 500 هزار عضو دارد و انواع وام‌های دانشجویی، مسکن، خودرو، وام‌های شخصی و ... را ارائه می‌نماید. Zopa هم در سال 2005 در انگلستان شروع به کار کرد و با ارائه وام‌های مختلف و کارت اعتباری به فعالیت خود ادامه داد. Zopa هم امکان سرمایه‌گذاری در کسب و کارهای نوآورانه و متعدد، هم درخواست وام و تأمین مالی برای شروع و توسعه کسب و کار را به افراد می‌دهد. Finastra، LendingClub و Blend نیز در کنار بسیاری شرکت‌های دیگر، از فعالان این حوزه می‌باشند.

لندتک در ایران
شرکت‌های مختلفی در این حوزه در ایران نیز فعالیت خود را آغاز نموده‌اند، البته با توجه به محدودیت‌ها و الزامات قانونی موجود برای موسسات مالی، از جمله اعتبارسنجی و احراز هویت آنلاین (که اخیراً امکان آن تا حدودی فراهم شده است و در برخی سازمان‌ها از جمله بانک‌های دیجیتال که به تازگی در حال گسترش فعالیت خود هستند، مشاهده می‌شود، اما هنوز بسیاری از موسسات از این امکان برخوردار نیستند)، ارائه این قبیل خدمات با مشکلاتی مواجه است. از جمله شرکت‌های لندتک ایرانی می‌توان به نمونه‌های زیر اشاره نمود:
دیجی‌پی از مطرح‌ترین فعالان این حوزه در ایران است که از خدمات آن می‌توان به خرید اقساطی، دریافت وام برای پرسنل سازمان‌ها و ... اشاره نمود. قسطا نیز از جمله شرکت‌های فعال در حوزه لندتک است. همانطور که از شعار این شرکت: «الان بخر، بعداً بپرداز!» مشخص است، این شرکت با ارائه خدمات مالی و کارت‌های اعتباری، امکان خرید قسطی کالا و خدمات را برای متقاضیان ایجاد نموده است. قسطا مجهز به سیستم اعتبارسنجی بوده و متقاضیان برای دریافت وام به ضامن احتیاجی ندارند. مانی‌یار را هم می‌توان از دیگر فعالان این حوزه به شمار آورد، این شرکت که از سال 1395 فعالیت خود را آغاز نموده، زیرساختی برای ارائه خدمات پرداخت آنلاین برای اشخاص حقیقی و کسب‌وکارها است که خدماتی از جمله کیف پول سازمانی و تأمین مالی جمعی را به متقاضیان ارائه می‌دهد. لندو نیز از دیگر فعالان این حوزه است که امکان خرید اقساطی از فروشگاه‌های آنلاین و دریافت وام خرد را برای کاربران خود فراهم نموده است.
با وجود اینکه بسیاری از شرکت‌های ایرانی، فعالیت خود را در حوزه لندتک آغاز نموده‌اند، اما با نمونه‌های خارجی خود فاصله زیادی داشته و هنوز نتوانسته‌اند فرآیند سنتی ارائه تسهیلات را به طور کامل تغییر دهند. از جمله محدودیت‌های موجود در این زمینه می‌توان به اعتبارسنجی دیجیتالی اشاره نمود که به دلیل قوانین و مقررات موجود ایجاد شده است.
امید است در آینده‌ی نزدیک شرکت‌های ایرانی فعال در تمامی حوزه‌های فین‌تک، مانند همتایان خارجی خود و حتی بهتر از آن‌ها، به فعالیت در کشورمان بپردازند.

منابع:
https://www.forbes.com/advisor/banking/what-is-fintech/
https://www.insiderintelligence.com/insights/neobanks-explained-list/
https://www.sisinternational.com/solutions/fintech-strategy-consulting-research/lendtech-market-research/
https://www.businessinsider.com/lending-and-financing-technology-fintech-companies-to-watch-2021