مریم ذوالفقار
رئیس اداره روابط عمومی بانک خاورمیانه
شرکت سهامی صادرات پسته ایران که غلامرضا آگاه یکی از موسسان آن است، با شعبههایی در کرمان، رفسنجان، تهران، هامبورگ و نیویورک، بهدنبال افزایش مرغوبیت و توسعه صادرات پسته بود. این شرکت از ماشینآلات مدرن و خودکار برای ضدعفونی، بودادن، نمک زدن و بستهبندی پسته استفاده میکرد. پستههای تولیدشده در ظرفهای فلزی، مقوایی و سلفونی به بازارهای داخلی و خارجی ارسال میشد. شرکت صادرات پسته ایران اولین شرکتی بود که از نشان استاندارد برای کالاهای خود استفاده کرد.
غلامرضا آگاه، در سال 1280 در مشهد به دنیا آمد، اما وقتی تنها یک سال داشت، خانوادهاش از مشهد به یزد نقل مکان کردند. غلامرضا در پانزدهسالگی به رفسنجان رفت و با سرمایه اولیه پانصد تومان، کسبوکار کوچک خود را راهاندازی کرد.
در آن سالها محصولات کشاورزی رفسنجان پنبه، گندم، جو، روناس و کمی پسته بود؛ گندم و جو به شهر یزد و روناس و پسته به بندرعباس، زاهدان و مقداری به بمبئی و کراچی پاکستان صادر میشد. بیشتر پسته ایران در دامغان تولید میشد و رفسنجان و کرمان نقش کمتری داشتند. غلامرضا آگاه تصمیم گرفت قسمتی از زمینهای خانوادگی خود در کرمان و رفسنجان را به کشت پسته اختصاص دهد.
در آن زمان تهیه پسته به این روش بود که پسته را با چوب میزدند و پوستش را میکندند و پس از آن پسته را با دندان باز میکردند. آگاه دستور داد پوست پسته باغهای خود را با دست جدا کنند و دهان پسته را با چکش باز کنند که با این روش دیگر نیازی به شستن پستهها نباشد.
آگاه پستهها را به هندوستان، فرانسه، انگلیس، آلمان، چین، هنگکنگ و ژاپن فرستاد. این پستهها در فرانسه فروش خوبی داشت اما در انگلیس و آلمان مورد استقبال قرار نگرفت؛ درنتیجه بهجای این دو کشور به آمریکا ارسال شدند. او در سال 1306 توانست با دو شرکت آمریکایی در نیویورک مبادله انجام دهد. هر سال تولید و صادرات پسته به آمریکا افزایش یافت و افزایش قیمت پسته در آمریکا باعث شد که کشت پسته در ایران افزایش پیدا کند.
آگاه در سال 1314، بهنمایندگی از طرف دولت اما با هزینه شخصی برای شرکت در نمایشگاه بینالمللی بروکسل به اروپا رفت. او در برلین با بستهبندی پسته به تبلیغ آن در آلمان، بلژیک، انگلستان و فرانسه پرداخت. آگاه در راه برگشت به سیسیل ایتالیا رفت و از کشت پسته در آنجا بازدید کرد. سپس به حلب سوریه رفت و در آنجا متوجه شد که شرکت آمریکایی، پستههای دهن بسته را با قیچی باز یا بهاصطلاح "خندان" میکند. بعد از بازگشت به ایران، بلافاصله از این روش جدید برای بازکردن پستهها استفاده کرد.
آگاه در آذرماه سال 1314، از رفسنجان به کرمان رفت و شعبهای از تجارتخانه خود را در آنجا افتتاح کرد. او در سال 1314، با دریافت مجوز رسمی از دولت اقدام به پیوند پسته باغی در کوههای شهر بابک و داوران در رفسنجان و کرمان کرد. آگاه برای تعیین بهترین محصول برای هر منطقه تفاوتهای خاک، درجه حرارت، ارتفاع از سطح دریا، بارندگی و جریان هوا را کاملا مورد توجه قرار میداد.
در اواخر شهریور 1319، قراردادی بین نماینده دولت و غلامرضا آگاه منعقد شد که براساس آن آگاه متعهد شد در دو سال اول قراداد پنج هزار درخت، در سالهای سوم و چهارم، ده هزار درخت و سالهای پنجم و ششم، پانزده هزار را پیوند بزند و محصولات هر سال نباید از سال قبل کمتر باشد.
آگاه در سال 1315 بههمراه تعدادی از همشهریهای خود دو شرکت تاسیس کرد که یکی از آنها شرکت "خشکبار" و دیگری شرکتی با نام "کتیرا" بود. او درخلال سالهای 1323 تا 1335 سه دوره عضو انجمن شهر رفسنجان، یک دوره عضو انجمن شهر کرمان و چند دوره عضو و معاون اتاق بازرگانی کرمان بود. غلامرضا آگاه، سرانجام در دوم مرداد 1365 و در 85 سالگی درگذشت.
خانواده آگاه در توسعه، تولید و فروش پسته در کرمان، رفسنجان و خارج از کشور بیش از چهار دهه نقش چشمگیری داشتهاند. آنها همچنین با انتشار مطالب ارزشمند و همکاری در تهیه گزارشهای تخصصی در زمینه پسته، سهم ارزندهای در نشر دانش پسته، آموزش افراد پستهکار و بهبود فرآوری این محصول داشتهاند.