منتشرشده در نشریه شماره ۴۲ آفتاب خاورمیانه - تیر ۱۴۰۵
غزل بشیرزاده
تحولات فناوری، گسترش اقتصاد دیجیتال و افزایش حجم تجارت بینالمللی، ماهیت خدمات مالی فرامرزی را بهطور قابلتوجهی دگرگون ساخته است. در گذشته، انتقال وجوه بینالمللی اغلب فرآیندی زمانبر، پرهزینه و تا حدی غیرشفاف محسوب میشد، اما امروز مشتریان انتظار دارند خدمات مالی بینالمللی همانند خدمات بانکی داخلی، سریع، شفاف، در دسترس و قابلرهگیری باشند. در این یادداشت به برخی از ابتکارات اخیر بانکداری بینالمللی و روندهای آتی آن میپردازیم.
تغییر انتظارات مشتریان
یکی از مهمترین محرکهای تحول در بانکداری بینالملل، تغییر انتظارات مشتریان است. مشتریان حقیقی و حقوقی امروز انتظار دارند خدمات مالی فرامرزی با همان سهولت، سرعت و شفافیت خدمات بانکی داخلی ارائه شود. سرعت انجام تراکنشها، امکان رهگیری وضعیت پرداخت، شفافیت هزینهها، دسترسی دیجیتال و تجربه کاربری مناسب، به مهمترین معیارهای ارزیابی بانکها در حوزه خدمات بینالمللی تبدیل شدهاند. درنتیجه، بانکها علاوهبر توسعه زیرساختهای فنی، بر بهبود تجربه مشتری و ارائه خدمات دیجیتال یکپارچه نیز تمرکز کردهاند.
تحولات کلیدی در پرداختهای بینالمللی
تحول در پرداختهای فرامرزی یکی از مهمترین روندهای صنعت بانکداری در دهه اخیر بوده است. بسیاری از پروژهها و سرمایهگذاریهای بانکهای بزرگ جهان با هدف افزایش سرعت، کاهش هزینه و ارتقای شفافیت در این حوزه انجام شدهاند.
در سطح جهانی، بانکهایی مانند Citigroup ،Standard Chartered
HSBC و JPMorgan Chase و همچنین بانکهای پیشرو منطقهای نظیر First Abu Dhabi Bank ،Qatar National Bank
و Emirates NBD سرمایهگذاریهای گستردهای در تحول خدمات فرامرزی انجام دادهاند. از جمله ابتکارات مهم این بانکها میتوان به توسعه پلتفرمهای دیجیتال یکپارچه، ارائه خدمات پرداخت سریعتر، توسعه رابطهای برنامهنویسی کاربردی (API) بانکی، بهرهگیری از هوش مصنوعی در مدیریت ریسک و تشخیص تقلب و مشارکت در پروژههای تسویه سریع اشاره کرد.
پرداختهای آنی فرامرزی
بسیاری از کشورها و شبکههای پرداخت در حال توسعه زیرساختهایی هستند که امکان انتقال وجوه در زمان بسیار کوتاه را فراهم میکنند. هدف نهایی این تحولات، نزدیک کردن تجربه پرداختهای بینالمللی به تجربه پرداختهای داخلی است. با این حال، تحقق کامل پرداختهای آنی
در سطح بینالمللی همچنان با چالشهایی همراه است، از جمله چالشهای اصلی میتوان به تفاوت مقررات کشورها، الزامات انطباقی، پیچیدگی تسویه پرداختها در ارزهای مختلف و نیاز به همکاری گسترده میان بانکها و شبکههای پرداخت در سطح بینالمللی اشاره کرد. تحقق کامل این هدف مستلزم همکاری گسترده میان بانکها، نهادهای نظارتی و ارائهدهندگان زیرساختهای مالی است.
استیبلکوینها
علاوهبر تحول در زیرساختهای سنتی پرداخت، فناوریهای نوظهوری مانند استیبلکوینها، ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی و راهکارهای مبتنیبر فناوری دفترکل توزیعشده (DLT) نیز توجه بسیاری از بانکها و نهادهای مالی را به خود جلب کردهاند. این فناوریها با هدف افزایش سرعت تسویه، کاهش هزینهها و بهبود شفافیت پرداختهای فرامرزی در حال آزمایش و توسعه هستند و میتوانند در سالهای آینده نقش مهمی در تحول خدمات مالی بینالمللی ایفا کنند.
پیامرسانهای مالی و استاندارد ISO 20022
یکی از مهمترین تحولات صنعت مالی جهان، گسترش استفاده از استاندارد ISO 20022 در شبکههای پیامرسان مالی و نظامهای پرداخت بینالمللی است. این استاندارد با فراهم کردن امکان تبادل اطلاعات دقیقتر و ساختاریافتهتر، کیفیت دادههای همراه هر تراکنش را به شکل قابلتوجهی ارتقا داده است.
استفاده از این استاندارد موجب کاهش خطاهای ناشی از ناقص بودن اطلاعات پرداخت، تسریع پردازش تراکنشها، بهبود رهگیری وضعیت پرداخت و افزایش شفافیت در انتقال وجوه بینالمللی شده است. همچنین بانکها میتوانند با بهرهگیری از دادههای غنیتر، خدمات بهتری در حوزه مدیریت نقدینگی، گزارشگیری، تطبیق حسابها و کنترلهای انطباقی ارائه دهند. در سطح کلان، ISO 20022 به ایجاد زبان مشترک میان بانکها، نظامهای پرداخت و سایر بازیگران صنعت مالی کمک میکند و زمینه را برای توسعه خدمات نوین، افزایش اتوماسیون و بهبود تجربه مشتری در پرداختهای فرامرزی فراهم میسازد.
کاهش واسطهها و اصطکاک عملیاتی
یکی از روندهای مهم سالهای اخیر، تلاش برای سادهتر و سریعتر کردن فرآیند پرداختهای بینالمللی است. بانکها و ارائهدهندگان خدمات مالی با استفاده از ابزارهای دیجیتال و افزایش اتوماسیون، توانستهاند زمان و هزینه انتقال وجوه را کاهش دهند. برای مثال، در اروپا و برخی کشورهای آسیایی، توسعه زیرساختهای پرداخت سریع و دیجیتال موجب شده است بخش قابلتوجهی از فرآیندهای پرداخت بینالمللی با سرعت و شفافیت بیشتری انجام شود. این تحولات به ارائه خدمات کارآمدتر و تجربه بهتر برای مشتریان منجر شده است.
نقش بانکهای کارگزار در پرداختهای فرامرزی
امروزه تجربه مشتری به یکی از مهمترین شاخصهای رقابتپذیری بانکها تبدیل شده و در حوزه خدمات فرامرزی، از توسعه زیرساختهای فنی فراتر رفتهاند. مهمترین راهکارهای بانکها در این زمینه عبارتند از:
• شفافیت کامل چرخه پرداخت و نمایش وضعیت تراکنش در تمام مراحل؛ برای مثال، برخی بانکهای بینالمللی امکان رهگیری لحظهای حوالهها را برای مشتریان فراهم کردهاند
• ارائه اطلاعات دقیق درباره هزینهها و زمان تقریبی تسویه بهگونهای که مشتری پیش از ثبت تراکنش از هزینه و زمان انجام آن آگاه باشد
• سادهسازی فرآیندها و کاهش مداخلات دستی از طریق اتوماسیون و استانداردسازی فرآیندهای پرداخت
• شخصیسازی خدمات از طریق تحلیل داده و شناخت بهتر نیازهای مشتریان با بهرهگیری از تحلیل رفتار مشتریان
• ارائه پشتیبانی موثر و پاسخگویی سریع از طریق کانالهای ارتباطی دیجیتال و ابزارهای هوشمند
• توسعه خدمات دیجیتال و دسترسی شبانهروزی به خدمات بینالمللی از طریق اینترنتبانک و موبایلبانک
توسعه خدمات دیجیتال بینالمللی
مدیریت حسابهای چندارزی، ثبت و پیگیری حوالههای بینالمللی، مشاهده نرخهای ارز و دسترسی به خدمات تجارت بینالملل از جمله قابلیتهایی هستند که در حال تبدیل شدن به استاندارد بازار هستند. برای مثال، برخی بانکهای بینالمللی مانند HSBC و Citigroup امکان مدیریت متمرکز حسابهای ارزی را در یک پلتفرم واحد فراهم کردهاند و بانکهایی مانند JPMorgan Chase ابزارهای رهگیری تراکنش را برای افزایش شفافیت پرداختهای بینالمللی توسعه دادهاند.
علاوهبراین، فناوریهایی مانند هوش مصنوعی و اتوماسیون هوشمند در حوزههایی نظیر تشخیص تقلب، مدیریت ریسک، کنترلهای انطباقی و بهبود بهرهوری عملیاتی کاربرد گستردهای یافتهاند و به بانکها در ارائه خدمات سریعتر و دقیقتر کمک میکنند.
چالشهای بانکداری فرامرزی
با وجود فرصتهای گسترده، بانکداری بینالملل با چالشهای متعددی مواجه است که مدیریت آنها برای موفقیت بلندمدت و تداوم فعالیت ضروری خواهد بود.
الزامات انطباق مقرراتی
بانکها در حوزه خدمات فرامرزی با مجموعهای از مقررات ملی و بینالمللی مواجه هستند. الزامات مرتبط با تحریمها، کنترلهای ارزی، حفاظت از دادهها و گزارشدهی نظارتی از جمله مواردی هستند که نیازمند نظارت و مدیریت مستمر هستند.
الزامات شناخت مشتری (KYC)و مبارزه با پولشویی (AML) از مهمترین الزامات فعالیت در حوزه خدمات بینالمللی محسوب میشوند. افزایش پیچیدگی مقررات و حجم اطلاعات موردنیاز برای بررسی مشتریان، هزینههای انطباق را برای بانکها افزایش داده است.
افزایش هزینههای انطباق به یکی از مهمترین چالشهای بانکهای فعال در حوزه بینالملل تبدیل شده است. بانکها ناگزیرند سرمایهگذاری قابلتوجهی در سامانههای پایش تراکنشها، کنترلهای مبارزه با پولشویی، غربالگری تحریمها و فرآیندهای شناخت مشتری انجام دهند. درنتیجه، ایجاد توازن میان الزامات نظارتی، کنترل ریسک و ارائه تجربه مطلوب به مشتریان به یکی از چالشهای راهبردی بانکهای بینالمللی تبدیل شده است.
ریسکهای عملیاتی
وجود بازیگران متعدد در زنجیره پرداخت، تفاوت زیرساختهای فنی و وابستگی به نهادهای مختلف میتواند ریسکهای عملیاتی قابلتوجهی ایجاد کند. کاهش خطاهای عملیاتی و افزایش اتوماسیون فرآیندها از مهمترین راهکارهای مدیریت این ریسکها محسوب میشود.
امنیت سایبری و حفاظت از دادهها
گسترش خدمات دیجیتال بینالمللی، اهمیت امنیت سایبری را بیش از پیش افزایش داده است. حملات سایبری، نشت اطلاعات و سوءاستفاده از دادههای مالی میتوانند خسارتهای قابلتوجهی برای بانکها و مشتریان ایجاد کنند. از این رو سرمایهگذاری در حوزه امنیت اطلاعات و حفاظت از دادهها به یکی از اولویتهای اصلی بانکها تبدیل شده است.
تحول دیجیتال بانکداری
تحول دیجیتال تنها محدود به پرداختهای فرامرزی نیست و سایر زمینهها مانند خدمات تامین مالی تجارت نیز در حال تجربه تغییرات مشابهی هستند. برای مثال، فرآیندهای مرتبط با اعتبارات اسنادی (LC)، ضمانتنامههای بینالمللی و وصولیهای اسنادی نیز دیجیتالی شدهاند. استفاده از اسناد الکترونیکی، تبادل دیجیتال اطلاعات و کاهش مداخلات دستی توانسته است ضمن افزایش سرعت ارائه خدمات، ریسکهای عملیاتی را نیز کاهش دهد.
تجربه سالهای اخیر نشان میدهد که موفقیت پروژههای تحول دیجیتال صرفا به استقرار فناوری وابسته نیست، بلکه بازطراحی فرآیندها و سادهسازی تجربه مشتری نیز نقش تعیینکنندهای در تحقق نتایج موردانتظار دارد.