منتشرشده در نشریه شماره ۱۵ آفتاب خاورمیانه - فروردین ۱۳۹۷
تحریریه آفتاب خاورمیانهبانک جهانی در گزارش خود ۱۹۰ کشور را در شاخص سهولت کسبوکار رتبه بندی کرده که این امتیازدهی براساس اطلاعات جمعآوری شده از کشورها در سال ۲۰۱۷ بوده است. شاخص سهولت کسب وکار از ۱۰ زیرشاخص تشکیل شده و امتیاز کشورها در هریک از این زیرشاخصها براساس فاصله آنها از شاخص پیشرو (۱۰۰) محاسبه شده است؛ به بیان بهتر، هر کشوری که فاصله کمتری با شاخص پیشرو داشته باشد، امتیاز بیشتری کسب میکند.
ایران در گزارش جدید بانک جهانی از میان ۱۹۰ کشور در جایگاه ۱۲۴ جهان ایستاده که نسبت به سال گذشته، چهار پله افت کرده است. ایران که در گزارش سال گذشته با کسب ۲۲٫۵۶ امتیاز در رتبه ۱۲۰ جهان قرار گرفته بود، به رغم افزایش امتیاز در گزارش جدید و دستیابی به امتیاز ۴۸٫۵۶، چهار پله سقوط کرده و در جایگاه ۱۲۴ جهان ایستاده است؛ رتبهای که البته نازلترین رتبه ایران در سه سال اخیر به شمار میرود و در منطقه منا (خاورمیانه و شمال آفریقا) در جایگاه دوازدهم قرار گرفته است، یعنی پایینتر از کشورهایی مانند امارات، ترکیه و بحرین و بالاتر از مصر، لبنان، عراق، سوریه و یمن.
رتبه کشورها در این گزارش براساس ۱۰ شاخص سنجیده میشود که در گزارش جدید بانک جهانی، ایران در چهار زیرشاخص شروع کسب وکار، شرایط صدور مجوز ساخت، اخذ اعتبار و تجارت برون مرزی بهبود داشته و البته در شش زیرشاخص دسترسی به برق، ثبت مالکیت، حمایت از سرمایهگذاران، پرداخت مالیات، اجرای قراردادها و رسیدگی به ورشکستگی و پرداخت دیون تنزل رتبه داشته است.
براساس آخرین گزارش سهولت انجام کسبوکار بانک جهانی برای سال ۲۰۱۸، با وجود اینکه امتیاز ایران از ۲۲٫۵۶ به ۴۸٫۵۶ بهبود یافته، اما جایگاه ایران نسبت به سال ۲۰۱۷، چهار رتبه تنزل یافته و از رتبه ۱۲۰ در بین ۱۹۰ کشور به ۱۲۴ رسیده است.
زیرشاخص "شروع کسب و کار" حداقل سرمایه مورد نیاز برای شروع کار، تعداد مراحل، زمان و هزینه یک شرکت کوچک و متوسط برای شروع کار رسمی را بررسی میکند. در این شاخص، ایران در میان ۱۹۰ کشور دنیا از رتبه ۱۰۲ به ۹۷ رسیده و امتیازش نیز از ۵٫۸۵ به ۱۶٫۸۵ ارتقا یافته است. نخستین رتبه کشورهای منطقه منا در این زیرشاخص به عمان رسیده است که رتبه 31 را در اختیار دارد.
در زمینه سهولت ساختوساز ایران با اینکه از رتبه ۲۷ به ۲۵ رسیده، اما امتیاز آن از ۵۰٫۷۸ به ۸٫۷۸ تنزل یافته است. رتبه اول در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا در این زیرشاخص به امارات متحده عربی رسیده است که در جهان رتبه ۲ را در اختیار دارد. ایران در منطقه منا رتبه ۴ و در جهان رتبه ۲۵ را به خود اختصاص داده است.
در شاخص دریافت برق، رتبه ایران در شاخص دسترسی به برق از ۹۴ به ۹۹ و امتیاز آن از ۱۵٫۶۹ به ۴۳٫۶۸ تنزل یافته است. در این شاخص، امارات متحده عربی هم در منطقه منا و هم در جهان رتبه اول را در اختیار دارد، اما ایران در رتبه ۱۳ منطقه و ۹۹ جهان قرار گرفته است.
در زمینه ثبت ملک و انتقال اموال ایران از رتبه ۸۶ به ۸۷ و امتیاز آن از ۱۷٫۶۴ به ۱۶٫۶۴ کاهش یافته است. این در حالی است که امارات متحده عربی در این شاخص، رتبه اول منطقه و رتبه ۱۰ جهانی را در اختیار دارد، اما ایران رتبه ۱۰ منطقه منا و رتبه ۸۷ جهان را به خود اختصاص دادهاست.
در زمینه سیستم اطلاعات اعتباری و وثیقه و قوانین ورشکستگی در کشورها و اندازه دسترسی به اعتبار ، ایران از رتبه ۱۰۱ به ۹۰ و امتیاز آن نیز از ۴۵ به ۵۰ ارتقا یافته است. در این شاخص، ایران در جایگاه دوم منطقه و ۹۰ جهان است.
در زمینه حفاظت از سرمایهگذاران ایران از رتبه ۱۶۵ به ۱۷۰ رسیده است و امتیاز آن در رقم ۳۳٫۳۳ ثابت مانده است. در منطقه منا نخستین کشور در شاخص حمایت از سرمایهگذاران، امارات متحده عربی است که رتبه ۱۰ جهان را به خود اختصاص داده است. ایران نیز رتبه ۱۷۰ جهان و رتبه ۱۷ در منطقه منا را به خود اختصاص داده و تنها الجزایر، قطر و لیبی وضعیتی بدتر از ایران در منطقه منا دارند.
در زمینه پرداخت مالیات، قطر رتبه اول منطقه و جهان را به خود اختصاص داده و ایران نیز در رتبه ۱۸ منطقه و ۱۵۰ جهان ایستاده است. در واقع، با وجود آن که امتیاز ایران در این شاخص نسبت به سال قبل در رقم ۵۷٫۵۶ ثابت مانده، اما ایران در شاخص پرداخت مالیات از رتبه ۱۰۰ به ۱۵۰ رسیده است.
از لحاظ شاخص زمان و هزینههای فرآیند لجستیک صادرات و واردات کالا، کشور مالت رتبه اول منطقه و ۴۱ جهانی را در اختیار گرفته و ایران نیز رتبه ۱۵ منطقه و ۱۶۶ جهان را به خود اختصاص داده است. با وجود اینکه امتیاز ایران نسبت به گزارش سال گذشته در عدد ۱۱٫۴۶ ثابت مانده، اما رتبه ایران از ۱۰ به ۱۶۶ رسیده است.
در زمینه اجرای قراردادها و روند حلوفصل اختلافات تجاری از طریق دادگاه برای کسبوکارها در جهان، امارات متحده عربی رتبه اول منطقه و ۱۲ جهان را در اختیار دارد و ایران هم در جایگاه هفتم منطقه و ۸۰ جهان ایستاده است. امتیاز ایران در شاخص الزامآور بودن اجرای قراردادها در رقم ۷٫۵۹ ثابت مانده، اما رتبه آن از ۷۰ به ۸۰ رسیده است.
در زمینه شاخص، زمان، هزینه و نتیجه رسیدگی به ورشکستگی درباره اشخاص حقوقی رتبه اول به تونس تعلق گرفته و این کشور در رتبه ۶۳ جهان ایستاده است. اما ایران رتبه ۱۵ منطقه و ۱۶۰ جهان را به خود اختصاص داده و امتیاز آن از ۲۵٫۲۵ به ۲۳٫۹۳ تنزل یافته است. منابع:
Doing Business 2018, Reforming to create jobs, World bank Group, 2018
وضعیت ایران در گزارش انجام کسبوکار بانک جهانی و ارزیابی عملکرد دولت یازدهم در بهبود رتبه کشور در این گزارش، مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، آذر ۱۳۹۶