منتشرشده در نشریه شماره ۴۲ آفتاب خاورمیانه - تیر ۱۴۰۵
مریم ذوالفقار
علی رحیمیان در نخستین روز تابستان سال ۱۳۰۰ در تهران متولد شد. خانه پدری او در کوچهای بین خیابان حافظ، گمرک و بلورسازی قرار داشت؛ خانهای بزرگ با باغچهای سبز و پر از درختان میوه. مادرش زنی باسواد و اهل مطالعه بود. او علاوهبر آموزش قرآن، فرزندانش را با اشعار سعدی و حافظ نیز آشنا میکرد. پدر او مردی پرتلاش بود که سالها در بازار فعالیت داشت، اما بهدلیل تغییرات اقتصادی و رکود بازار مجبور شد سرمایه خود را به دامداری و کشاورزی اختصاص دهد. همین تغییر مسیر، زمینه آشنایی علی با دنیای دامپروری را فراهم کرد.
رحیمیان از کودکی روحیهای کنجکاو و تجربهگرا داشت. در سال 1315، زمانی که برق بهتازگی وارد تهران شده بود، درحالیکه بسیاری از خانوادهها شروع به سیمکشی خانههایشان کرده بودند، او با خرید چند متر سیم، از کوچه برق را به اتاق کوچکی رساند که درانتهای باغ برای خود ساخته بود.
تحصیلات متوسطه را در دارالفنون و سپس دبیرستان اسلام گذراند. او در سال 1320، پس از دریافت دیپلم، در مدرسه عالی بیطاری که تحتنظارت وزارت کشاورزی بود ثبتنام کرد. مرکزی آموزشی که هنوز به دانشگاه تهران وابسته نبود و فارغالتحصیلان آن از امتیازات دانشجویان دانشگاه برخوردار نمیشدند. این موضوع برای دانشجویان اصلا قابلپذیرش نبود. رحیمیان بههمراه گروهی از دوستان تلاش فراوانی برای پیوستن مدرسه بیطاری به دانشگاه تهران آغاز کرد. سرانجام بعد از یک سال و نیم لایحهای آماده شد و به تصویب مجلس رسید و دانشکده بیطاری به دانشکده دامپزشکی دانشگاه تهران تبدیل شد.
در دوران دانشجویی بخشی از وقت خود را در آزمایشگاه میکروبشناسی دانشکده پزشکی گذراند و روشهای آزمایش خون، تشخیص بیماریهای عفونی و کشت میکروبی را یاد گرفت. در دهه ۱۳۲۰ هنوز مرغداری صنعتی در ایران شکل نگرفته بود و بیشتر خانوادهها تعدادی مرغ در حیاط خانه نگهداری میکردند. رحیمیان که از مدتها پیش به فکر پرورش نژاد مرغهای وارداتی افتاده بود، تصمیم گرفت مرغهای نژاد اصیل خارجی از جمله لگهورن، ویندوت، پلیموت و لانگشایر را پرورش دهد. او تخممرغها را به تهران آورد و با استفاده از مرغهای کرچ، جوجهکشی را آغاز کرد. هر نژاد را جداگانه پرورش داد تا خلوص آنها حفظ شود و با دقت روند رشد و تخمگذاریشان را زیر نظر داشت. رحیمیان تنها مرغدار خصوصی ایران شده بود که مرغهایی با نژاد خالص داشت. درحالیکه قیمت تخممرغ معمولی حدود یک ریال بود، محصولات او دوازده تا پانزده ریال فروخته میشد و مشتریان خاص خود را داشت.
رحیمیان کشتارگاه تهران را بهعنوان موضوع پایاننامه خود انتخاب کرد؛ مجموعهای که در آن زمان از نظر بهداشتی وضعیت مناسبی نداشت. او ماهها درباره کشتارگاههای مدرن مطالعه کرد و طرحی برای اصلاح و بازسازی این مجموعه ارائه کرد.
پس از پایان تحصیلات دانشگاهی، به خدمت سربازی رفت و در پادگان دلگشا بهعنوان ناظم مدرسه فنی دامپزشکی مشغول شد. حضور در آزمایشگاه دامپزشکی ارتش و آشنایی با روشهای تهیه واکسن، تجربه ارزشمندی برای او به حساب میآمد.
در سال ۱۳۲۷ بهعنوان سرپرست بهداری کشتارگاه شمیران استخدام شد. کمبود بودجه، نبود برق و آبرسانی مناسب و ناتمام ماندن پروژههای عمرانی، مشکلات اصلی کشتارگاه بودند. رحیمیان با جلب مشارکت قصابان و نظارت مستقیم بر اجرای طرحها، توانست بخشی از این مشکلات را برطرف کند.
در همان سال ازدواج کرد و همزمان وزارت کشاورزی تصمیم گرفت دامپزشکان را برای مقابله با بیماریهای دامی به مناطق مختلف کشور اعزام کند.
این سفرها تنها ماموریتهای اداری نبودند. رحیمیان در جریان آنها با واقعیتهای دامپروری ایران آشنا شد و به این نتیجه رسید که توسعه صنعت و دامپروری ایران بدون اصلاح تغذیه دام و طیور ممکن نیست. رحیمیان در سال 1333، رئیس کشتارگاه تهران شد. او محیط کشتارگاه را سامان داد و ساختمانها را بازسازی کرد و همزمان از ضایعات کشتارگاه برای تولید پودر گوشت و استخوان استفاده کرد.
افزایش تقاضا برای گوشت و تخممرغ و کمبود خوراک استاندارد رحیمیان را به فکر راهاندازی مجموعهای صنعتی برای تولید خوراک علمی انداخت؛ به همین دلیل پس از بازدید از کارخانه پارس و آشنایی با فرآیند تولید خوراک دام، تصمیم به راهاندازی این صنعت در ایران گرفت. او در جستوجوی منابع پروتئینی مناسب برای خوراک طیور، نخستین کارخانه تولید پریمکس ایران را راهاندازیکرد و وابستگی به واردات مکملهای غذایی را کاهش داد.
دکتر رحیمیان، اولین تهیهکننده خوراک دام، اولین تولیدکننده پودر گوشت، اولین تهیهکننده یونجه خشک، اولین مصرفکننده چربی معمولی در خوراک طیور، اولین واردکننده کنجاله سویا و اولین واردکننده آرد ماهی در کشور است.
نوآوریهای او در زمان ریاست در اداره بهداشت و کنترل مواد غذایی منجر به قانون جدیدی برای کنترل مواد غذایی و تاسیس دانشکده تغذیه شد. دکتر علی رحیمیان از جمله نامهایی است که بهعنوان یکی از پیشگامان صنعت نوین خوراک دام و طیور در ایران ماندگار شد و سرانجام در 6 خرداد سال 1396 چشم از جهان فروبست.