نبرد رمزارز‌ها و پول‌های ملی

1400/03/26

گردآوری و ترجمه: نیلوفر رحمانیانروزنامه‌نگار و نویسنده نشریه آفتاب خاورمیانه

بنا بر گفته دویچه بانک، نظام پولی در وضعیت شکننده‌‌ای قرار گرفته است. پیش‌بینی دویچه بانک این است که تا سال 2030 ارزهای دیجیتالی بالغ بر دویست میلیون کاربر خواهند داشت. در گزارشی به نام "2030 را تصور کن" دویچه بانک نوشته است که در نهایت ارزهای دیجیتال جایگزین پول نقد می‌‌شوند، چرا که تقاضا برای گمنامی و به‌‌علاوه برای راه‌‌های غیرمتمرکزتر پرداخت در حال رشد است.

اما برخلاف هیاهوها، ارزهای دیجیتال امروزه هواداران زیادی ندارند. آمارها می‌‌گویند که تنها 15% آمریکایی‌‌ها مالک ارزهای دیجیتال، خواه بیت‌‌کوین یا اتریم هستند که بیشترشان هم ظرف دو سال اخیر به این جرگه پیوسته‌‌اند. تازگی اسم ایلان ماسک، پادشاهِ خودخوانده‌‌ تکنولوژیِ تسلا در رأس خبرها است. از رهبریِ سکه‌‌ میمیِ داگ‌‌کوین بگیرید تا اینکه با تنها یک توییت درباره‌‌ بیت‌‌کوین باعث سقوط ارزشش شد و بعد معادل 1.5 میلیارد دلار برای تسلا بیت‌‌کوین خرید. حتی اخیراً تسلا اعلام کرد که مشتریانش می‌‌توانند با بیت‌‌کوین خودرو بخرند.به نظر می‌‌رسد که پی‌‌پال هم در زمره‌‌ شرکت‌‌هایی باشد که خودشان را به سرعت با شرایط تازه وفق می‌‌دهند. پی‌‌پال به پیشتازی در انتقال وجه دیجیتال شهره است و با نگاهی به تاریخچه‌‌اش در تسریع و تسهیل نقل و انتقال بین‌‌المللی وجه ظرف چند دقیقه، بی‌‌راه نیست که پی‌‌پال از اولین شرکت‌‌هایی باشد که در به روی رمزارزها می‌‌گشاید. به‌تازگی امکان انتقال وجه و خرید با رمزارزهایی مثل بیت‌‌کوین، اتریم، لایت‌‌کوین و بیت‌‌کوین کَش را فراهم کرده است. هرچند دوستدارانِ رمزارزها پی‌‌پال را سرزنش می‌‌کنند که اجازه نمی‌‌دهد رمزارزها سر از کیف پول شخصی فرد در بیاورند، شاید این امکان در آیندهی نزدیک فراهم شود و به زعم عده‌‌ای مسیر درست همین است.

ویزا و مسترکارت هم به این جمع پیوسته‌‌اند. دو تا از بزرگ‌ترین پلتفرم‌‌های جهانیِ پرداخت، به صورت عمومی به استقبال استفاده از بیت‌‌کوین رفته‌‌اند. مثلاً ویزا به دارندگان اتریم اجازه‌‌ نقل‌وانتقال وجه می‌‌دهد و مسترکارت هم پیرو ویزا، اعلام کرده در سال 2021 امکان نقل‌وانتقال با رمزارزها را فراهم می‌‌کند. حالا که این دو غول مالی هم به خیل تاییدکنندگان رمزارزها پیوسته‌‌اند، به نظر می‌‌رسد که در آینده نزدیک شاهد رشد روزافزون محبوبیت رمزارزها باشیم.

اما بعضی از علت‌‌های محبوبیت رمزارزها چیست؟

۱- پرداخت به کارکنان با رمزارزها ساده‌‌تر است

اگر گروه کاری شما شامل کارمندان بسیار از اقصی نقاط جهان باشد، واریز درآمدهایشان بی‌‌شک کار دشواری است. تصور کنید که چنین مجموعه‌‌ای می‌‌بایست برای هر یک از این کارکنان به ارز رایج مملکت خود دستمزد واریز کند. زحمت تبدیل پول یک طرف، هزینه‌‌ی خدمات تبدیل پول بحث دیگری است. با رمزارزها می‌‌توان به چشم‌‌هم‌‌زدنی انتقال وجه بین‌‌المللی با حداقل کارمزد و یا حتی بدون کارمزد انجام داد. از آنجا که نقل و انتقالات بیت‌‌کوین عمومی است، تمام طرفین می‌‌توانند جزئیات تراکنش‌‌ها را الساعه ببینند. با حذف واسطه‌‌گری بانک‌‌ها، استفاده از رمزارزها یک معامله‌‌ی برد-برد برای کارفرما و کارمندان است.

۲- تامین وجه گروهی و جمع سرمایه شفاف‌‌تر است

مردم شیفته پلتفرم‌‌های آنلاین برای جمع‌‌آوری پولند. تأمین وجه از این راه شفاف‌‌تر صورت می‌‌گیرد. به‌‌علاوه امکان درخواستِ وجه و توضیح علتش هم برای مردم راحت‌‌تر می‌‌شود. در آینده پلتفرم‌‌های این‌‌چنینی کما فی السابق به کار خود ادامه خواهند داد. هرچند جمع‌‌آوری پول با استفاده از یک کیف پول بلاک‌‌چِین می‌‌تواند کاری کند که تمام مبالغ اهدایی در دسترس عموم قرار بگیرند. به این ترتیب دست‌‌اندرکارانِ تأمین وجه می‌‌توانند با حذف هزینه‌‌های پلفترم‌‌های واسطه، اعتماد اهداکنندگان را بیش از پیش به خود جلب کنند. کیف پول رمزی به تمام طرفین اجازه می‌‌دهد که مبالغ اهدایی را شفاف ببینند.

۳- رمزارزها شیوه‌‌ پرداختِ ماندگاری هستند

یکی از نقدهایی که به رمزارزها می‌‌شود این است که ارزششان به چیزی حقیقی بستگی ندارد و بنابراین ارزشی ذاتی ندارند. بلکه ارزش آن‌‌ها در اصل آن ارزشی است که دنیا برایشان متصور شده است. البته این گفته در مورد پول بدون پشتوانه هم صادق است، پولی که مدت‌‌هاست دیگر به ارزش طلا وفادار نیست. یکی از قدرتمندترین استدلال‌‌های طرفداران وابستگی ارزش پول به طلا این بود که چاپ بیش از حد اسکناس، باعث سقوط چشمگیر ارزش پول رایج مملکت می‌‌شود. از آنجا که مقدار طلای جهان بیش‌‌وکم محدود است، و از آنجا که طلا سابقه‌‌ ارزش ذاتی تاریخی دارد، طلا را به‌‌عنوان سدی بر تورم، و مانعی برای حضور دولت‌‌ها در حساب‌‌های بانکی‌‌شان می‌‌شناسند. جالب اینکه بسیاری از وفادارترین کاربران رمزارزها به همان دلیلی رمزارز جمع می‌‌کنند که مردم طلا نگه می‌‌دارند. تفاوت اصلی بین این دو دسته، جوانیِ رمزارزهاست. رمزارزها هنوز فرصت تاریخیِ اثبات ارزش درازمدتشان را پیدا نکرده‌‌اند. رمزارزها به خوبی می‌‌توانند پول کاربرانشان را در یک کیف پول آفلاین امن نگه دارند و به خاطر محدودیت منابع، در صورت افزایش تقاضا، ارزشمندتر می‌‌شوند. به‌خاطر امکان انتقال وجه بین‌‌المللی لحظه‌‌ای، تغییر در میزان تقاضا و مزیت‌‌های رمزارزها، می‌‌توان منتظر محبوبیت روزافزونشان بود.

با این همه ملاحظاتی درباره‌‌ استفاده از رمزارزها وجود دارد؛ و به درستی. تا به امروز کشورهای زیادی تراکنش با رمزارزها را پذیرفته‌‌اند. الان مساله‌‌ اصلی این است که با وجود کشورهایی که هنوز به رمزارزها چراغ سبز نشان نداده‌‌اند، تراکنش‌‌های بین‌‌المللی تا چه حد امکان‌‌پذیر است. البته مساله مالیات‌‌بندی هم هست که به مقررات تازه‌‌ای نیازمند است.

نگرانیِ دیگر، تعداد رو به رشد رمزارزها است. بالا رفتن تعداد رمزارزها از این جهت شایان توجه است که گزینه‌‌های سرمایه‌‌گذاری بیشتری را پیش پای مردم و بانک‌‌ها قرار می‌‌دهند. البته بسیاری بر این باورند که بیشتر این برنامه‌‌ها برپایه‌‌ بیت‌‌کوین ساخته شده‌‌اند. ولی این مساله چندان غامضی نیست. امروز دیگر بیت‌‌کوین تنها نیست و برنامه‌‌های بسیاری هم هستند که روی بلاک‌‌چین اتریم سوارند: استیبل‌‌کوین‌‌ها، دیفای و NFTها تنها مواردی از این دست‌‌اند. باتوجه‌به محبوبیت روزافزون بلاک‌‌چین‌‌ها و رمزارزها و گوناگونی‌‌شان، بدیهی است که شاهد جریان سرمایه به سمتشان باشیم.

بسیاری می‌‌پرسند حالا که بیت‌‌کوین رقبایی جدی پیدا کرده، آینده از آنِ کدام رمزارز خواهد بود؟ جواب یک کلمه‌‌ای این خواهد بود که: نمی‌‌دانیم. هنوز زود است که بخواهیم بگوییم کدام یک از این رمزارزها جایگزین پول خواهند شد. هم بیت‌‌کوین و هم اتریم از جهاتی یگانه‌‌اند و هنوز زود است بگوییم دست پیش با کدامشان است. بهتر است این سوال را به آینده واگذاریم. امروز تنها کاری که می‌‌توانیم بکنیم این است که از نوآوری و خلاقیت این پلتفرم‌‌ها استفاده‌‌ بهینه ببریم.

اما آیا رمزارزها جایگزین پول می‌‌شوند؟ یا سوال بهتر اینکه آیا بهتر است بشوند؟ بسیاری از طرفداران بیت‌‌کوین و سایر رمزارزها مدعی‌‌اند که پلتفرم‌‌های مالی دیجیتال ذاتاً قابل اعتمادترند. دلیلش هم اینکه مستقیماً وابسته به هیچ دولتی نیستند. باور این عده این است که رمزارزها برتریِ ذاتی‌‌ای نسبت به پول رایج دارند چون برای مثال به دولت فدرال آمریکا وابسته نیستند. اما صرف نظر از خوب یا بد بودن چنین چیزی باید گفت که ادعای چندان موثقی هم نیست. این‌‌طور نیست که رمزارزها امانی نباشند. مثلاً بیشتر رمزارزها به بیت‌‌کوین وابسته‌‌اند که در چین مستقر شده است. دست‌‌کم در فرضیه، دولت چین می‌‌تواند تغییراتی در رمزارزها و ماینرهایی که برپایش داشته‌‌اند به وجود بیاورد.

پروفسور گراندفست، پروفسور حقوق و بیزنس دانشگاه استنفورد، نظر مثبتی درباره رمزارز فیسبوک "لیبرا" ندارد. او می‌‌گوید با اینکه هدف فیسبوک ستودنی است اما ایرادات فراوان دارد. به نظر او معرفی یک رمزارز تازه مشکلی را حل نمی‌‌کند. اما استیبل‌‌کوین‌‌ها چطور؟

استیبل‌‌کوین‌‌ها هم طرفدارانی برای خود به هم زده‌‌اند، این‌‌ها رمزارزهایی هستند که مثل پول واقعی وابسته به منابع مالی عینی هستند؛ مثل پول ملی آمریکا که وابسته به استاندارد طلا است. این منابع مالی هر چیزی می‌‌تواند باشد. به نظر پروفسور گراندفست استیبل‌‌کوین‌‌ها هم راه به جایی نمی‌‌برند. دلیل اول اینکه آن‌‌ها سیستمی را بازآفرینی می‌‌کنند که از قبل هم موجود بوده است. دلیل دوم هم اینکه وقتی پای وابستگی به منابع بیرونی مطرح می‌‌شود، دیگر شفافیت، که از مهم‌‌ترین برتری‌‌های رمزارزها به پول رایج است، از بین می‌‌رود. به نظر پروفسور گراندفست مردمی که در کشورهایی با ارزش پول کمتر زندگی می‌‌کنند می‌‌توانند در بیت‌‌کوین و امثالهم سرمایه‌‌گذاری کنند و این سرمایه‌‌گذاری به زعم او سودآورتر از سرمایه‌‌گذاری در بورس خواهد بود. هرچند با توجه به ناشناخته‌‌های بسیاری که در مورد دنیای نوی رمزارزها وجود دارد، پروفسور گراندفست هم مثل منتقدان دیگر، علاوه بر فرصت‌‌های فراوان پیش رو، ریسک فراوانی در مواجهه با رمزارزها می‌‌بیند.

در ایران هم نظرات اغلب از همین جنس است. دکتر محمدشریف ملک‌‌زاده، رئیس منطقه‌ای خاورمیانه و آسیای مرکزی اتحادیه بین‌المللی رؤسای دانشگاه‌های جهان، می‌‌گوید استفاده از رمزارز واقعیتی انکارناپذیر برای جایگزینی پول کاغذی در آینده‌‌ای نزدیک است که مسبب تغییری تاریخی در مبادلات مالی جهانی خواهد بود. به گفته او، همان‌‌طور که طلا جای مبادله‌‌ کالابه‌کالا را گرفت و پول کاغذی جای طلا را، ارزهای دیجیتال هم به زودی و لاجرم جایگزین پول کاغذی می‌‌شوند. پیشبینی و پیشنهاد دکتر ملک‌‌زاده این است که تمام کشورها دیر یا زود پول دیجیتال را به رسمیت خواهند شناخت و می‌‌گوید سازمان جهانی گردشگری حلال هم این آمادگی را دارد که این سیستم را به صورت کاملاً حرفه‌‌ای تعریف کند و با فراهم کردن زیرساخت‌‌های لازم، آن را در اختیار دولت قرار دهد. به زعم دکتر ملک‌‌زاده علی‌‌رغم ارزیابی‌‌های مثبت برای عموم، رمزارزها با مخالفت و مقاومت نسبی بانک‌‌ها در سرتاسر دنیا مواجه خواهند شد چرا که پول‌‌های دیجیتال از قدرت اقتصادی مدیریتی و سیاسی بانک‌‌ها، به ویژه بانک‌‌های مرکزی، خواهد کاست.

امیر ناظمی، معاون وزیر و رئیس سازمان فناوری اطلاعات، می‌‌گوید: «همه دستگاه‌های مرتبط با فعالیت استخراج رمزارزها در کشور بر اینکه رمزارزها نباید جایگزین پول ملی شوند، متفق‌القول هستند.» ناظمی توضیح می‌‌دهد که حتی کشورهایی که استفاده از رمزارزها را پذیرفته‌‌اند، تمهیداتی اندیشیده‌‌اند که این پول جایگزین پول ملی‌‌شان نشود و گیریم که در برخی از این کشورها دستگاه‌‌های ای تی ام امکان نقد کردن پول دیجیتال را هم فراهم کرده باشند، در عمل می‌‌بینیم که ای تی ام در حکم یک صرافی ظاهر می‌‌شود و پول دیجیتال را به ارز شناخته‌‌شده تبدیل می‌‌کند. پیشنهاد ناظمی این است که «با ارز دیجیتال مانند ارز خارجی برخورد شود و صرافی‌‌ها بتوانند مجوز ارز دیجیتال را دریافت کنند.»