نشریه آفتاب خاورمیانه

فرصت‌های توسعه لیزینگ در ایرانرضا ایزدی (کارشناس ارشد کسب‌وکار)صنعت لیزینگ دارای سابقه‌ای کهن است. شاید نتوان زمان دقیق و مشخصی برای سرآغاز کاربرد عملیات اجاره در زندگی بشر یافت. ولی بر مبنای آنچه که از متون باستانی به دست آمده است، اقوام ایلامی و سومری در حدود ۲۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح به نوعی اجاره‌داری ساده زمین، گاو، آب و تجهیزات کشاورزی می‌پرداخته‌اند. اولین شرکت مدرن و مستقل صنعت لیزینگ در سال ۱۹۵۲ در شهرسانفرانسیسکو تاسیس شد که تاکنون با نام شرکت بین‌المللی لیزینگ ایالات‌متحده به فعالیت ادامه داده است. تاسیس این شرکت را باید سرآغاز تشکیل موسسه‌های مستقل لیزینگ (غیر وابسته به بانک‌ها و یا موسسات مالی) در آمریکا به حساب آورد.کره جنوبی اولین کشوری بود که IFC (شرکت مالی بین‌المللی وابسته به بانک جهانی) به مشارکت در صنعت لیزینگ آن کشور پرداخت و شرکت توسعه لیزینگ کره جنوبی را در سال ۱۹۷۷ با حمایت‌های عملیاتی و دانش فنی شرکت ژاپنی لیزینگ شرق بنیان نهاد. با بهره‌گیری از حمایت‌های مالی و مشورتی IFC صنعت لیزینگ در کشورهای در حال توسعه آمریکای لاتین، آفریقا و آسیا نیز به سرعت گسترش یافت.صنعت لیزینگ در جهانگزارش لیزینگ جهانی حاکی از آن است که در 50 کشور پیشرفته تعداد قراردادهای جدید در سال ۲۰۱۴ معادل ۸۳٫۶ درصد رشد داشته یعنی از ۸۸۳٫۹۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۳ به ۹۴۴٫۳۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۴ رسیده است. سه منطقه آمریکای شمالی، اروپا و آسیا بیش از ۸۰ درصد از معاملات جهانی را از آن خود کرده و در مجموع، تقریبا کل میزان تجارت لیزینگ و خرید و فروش اقساطی در جهان طی یک سال در این سه منطقه انجام شده است. چشم‌انداز در حال تغییر تجارت سرمایه‌گذاری اموال‌محور در ایالات‌متحده‌آمریکا باعث شده تا "موسسه سرمایه‌گذاری و لیزینگ تجهیزات (ELFF)" تمرکز خود را از لیزینگ محض و خرید و فروش اقساطی به سرمایه‌گذاری در مجموعه‌ای گسترده‌تر از ابزارهای سرمایه‌گذاری معطوف سازد.صنعت لیزینگ در ایرانلیزینگ در ایران، مقارن با توسعه آن در اقتصاد کشورهای آسیایی و آمریکای لاتین، در اواسط دهه ۱۹۷۰ پدیدار شد. فرانسویان اولین پایه‌گذاران این صنعت در ایران بوده‌اند. سال ۱۹۷۵ را باید سال آغاز فعالیت لیزینگ در ایران دانست. در این سال برادران آیسه که در قالب شرکت سیتروئن به تولید محصولات آن شرکت در ایران و داد‌و‌ستد با فرانسویان مشغول بودند، با مشارکت موسسه سوسیه جنرال فرانسه، بانک اعتبارات ایران و بعضی سرمایه‌داران خصوصی، با تاسیس شرکت لیزینگ ایران اولین سنگ بنای لیزینگ را گذاشتند.در حال حاضر ۲۹ شرکت لیزینگ دارای مجوز بانک مرکزی در حال فعالیت هستند. طبق گزارش وایت کلرک سهم صنعت لیزینگ در تولید ناخالص داخلی (GDP) کشورهای دنیا به‌طور متوسط در حدود ۲ درصد است که این نسبت برای ایران حدود ۰٫۴ درصد و نشان دهنده ظرفیت بالقوه ایران برای افزایش ۵۰۰ درصدی معاملات لیزینگ است.عمده فعالیت این شرکت‌ها به لیز کردن انواع خودرو اعم از سبک و سنگین محدود شده است. آمار و ارقام موید آن است که مجموع فعالیت سالانه کل این شرکت‌ها در حدود ۱٫۶ میلیارد دلار بوده است. این رقم در مقایسه با تولید ناخالص کشور که در حدود ۴۲۵ میلیارد دلار برآورد شده است، نشانگر ظرفیت‌های بلااستفاده صنعت لیزینگ در اقتصاد کشور می‌باشد.شرکت‌های لیزینگ یکی از ابزارهای مدرن در نظام واسطه‌گری مالی هستند. بازخوانی تجربیات گذشته بخصوص دو دهه اخیر نشان می‌دهد بخش خصوصی واقعی در شکل‌گیری این واسطه‌گری کمترین نقش را داشته است. شاهد این موضوع سهم ۸۰ درصدی بخش دولتی و عمومی در تشکیل شرکت‌های لیزینگ است. در حالی‌که باید سهم بخش خصوصی واقعی در تشکیل این شرکت‌ها افزایش یابد. تنوع بخشی به ابزارهای مدرن تامین مالی با تکیه بر بازار بدهی و ابزارهای بازار سرمایه و جداسازی فعالیت‌های بانکی از فعالیت‌های تامین مالی تجهیزات و دارایی‌ها، با محوریت ورود قوی بخش خصوصی واقعی بسیار ضروری است.اگر چه تلاش دست‌اندرکاران صنعت لیزینگ کشور برای رفع موانع حقوقی، قانونی و مالیاتی این صنعت در پیچ و خم سیاست‌های انقباضی برای توسعه و گسترش بهره‌گیری از ابزارهای مالی پیشرفته لیزینگ همچنان در جریان است و درک ساختار و کارکرد آن در رونق بخشیدن و شکوفایی اقتصاد ملی آنچنان که شایسته است فراگیر نشده، اما سازوکارهای موثر صنعت لیزینگ همچنان از سوی مدیران و کارشناسان صنعت و بازار پول و سرمایه، علاقه‌مندان به توسعه و اشتغال، کارآفرینان و از همه مهم‌تر بخشی از تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیران در بخش‌های قانونگذاری مورد توجه و تاکید قرار گرفته و حمایت و به‌کارگیری و توسعه صنعت لیزینگ در اقتصاد ملی را امری ضروری و اجتناب ناپذیر ساخته است.فرصت‌های توسعه لیزینگدر ایران بازار لیزینگ مصرف‌کنندگان نقطه مناسبی برای شروع حرکت و معرفی صنعت لیزینگ است. شکل‌گیری این بازار متاثر از شرایط زیر است:خلا تامین مالی مصرف‌کنندگان توسط بانک‌هافقدان تقاضای موثر برای کالاهای سرمایه‌ای مثل خودروافزایش ظرفیت واردات شرکت‌های بازرگانی خودرو در پسابرجاممیل واحد‌های بازرگانی (بخصوص خودرو) برای فروش اقساطینوآوری و توجه به تامین مالی به عنوان موتور محرک فروش آنلاینورود بانک‌های خصوصی به عرصه فعالیت‌های لیزینگبرای لیزینگ اقلام بزرگ، شرکت‌های لیزینگ باید بتوانند در قالب سندیکا یا کنسرسیوم با هم و نیز با بانک‌ها و دارندگان منابع مالی مثل بیمه‌ها و صندوق‌های بازنشستگی همکاری کنند. شرکت‌های لیزینگ در طراحی محصولات باید دقیقا بررسی کنند و تصمیم بگیرند که وارد کدام بخش‌های اقتصادی شوند. یکی از ابعاد توسعه صنعت لیزینگ ایران، توانایی شرکت‌های لیزینگ در طراحی و ارائه محصولات و خدمات نوین به‌صورت آنلاین و توجه به تجربه کاربر است.موانع توسعه صنعت لیزینگبررسی چشم‌انداز توسعه صنعت لیزینگ در ایران بدون توجه به موانع توسعه آن ممکن نیست. برخی از مهم‌ترین موانع توسعه لیزینگ عبارتند از: فقدان قانون و مقررات لیزینگ، مشکلات تامین منابع مالی و نرخ‌های سود مورد انتظار بالا، نرخ مالیات بالا، ناکافی بودن دانش فنی لیزینگ، مشکلات گمرکی و اقتصاد دولتی.رفع هر یک از موانع مذکور مطمئنا بستر توسعه صنعت لیزینگ را مساعدتر خواهد کرد. شرکت‌های لیزینگ چنانچه بخواهند حضور مستمر و موفقی در بازار داشته باشند باید تلاش کنند تهدیدهای محیطی را شناسایی و موانع را بردارند یا اثرات منفی آنها را تخفیف دهند. در این راه شرکت‌ها باید مسوولیت‌های اجتماعی خود را به نحو شایسته انجام و از طریق تشکل‌های صنفی در تصمیم‌سازی‌ها حضور فعال‌تری داشته باشند.