منتشرشده در نشریه شماره ۳۳ آفتاب خاورمیانه - آذر ۱۴۰۲
انسیه طباطبایی
کارشناس مدیریت سازمان و روشها بانک خاورمیانه
چکهای الکترونیکی یا دیجیتال، نوع جدیدی از چکها هستند که بهصورت "داده پیام" و غیرفیزیکی بوده و با امضای الکترونیکی، اعتبار پیدا میکنند. این چکها همانند چکهای کاغذی جدید دارای شماره صیاد هستنـد و شـامل تمـامی امکانات و قوانین چکهای کاغذی میشـوند. در این مطلب به انواع ویژگیهای این چک میپردازیم.
مزیتهای چک الکترونیکی
این چکها نهتنها از اعتبار چکهای کاغذی برخوردارند بلکه در زمینههای مختلف نسبت به آنها برتری دارند؛ چکهای فیزیکی، نیازمند ملاقات صادرکننده و دریافتکننده چک یا ارسال برگه چک هستند. علاوهبراین لازم است پس از نوشتن دقیق اطلاعات بر روی چک و پرهیز از خطخوردگی، همین اطلاعات در سامانه صیاد نیز ثبت شوند. در مقابل، چکهای الکترونیکی که امکان تبادل چک از راه دور را فراهم میکنند، با صدور و ثبت همزمان، نگرانی در خصوص تناقض میان فیزیک چک صادرشده و اطلاعات ثبتشده در سامانه الکترونیکی را به صفر میرسانند. علاوهبراین، احتمال جعل، دخل و تصرف، گم شدن یا دزدیدن چک وجود نخواهد داشت و تعداد چکهای برگشتی و بیمحل کمتر میشود.
دریافتکنندگان این چکها میتوانند برای وصول آنها مشابه چکهای فیزیکی به شعب بانکی مراجعه کنند، اما مزیت این چک این است که امکان وصول آن بهصورت آنلاین (واریز وجه به حساب خود) نیز وجود دارد. گفتنی است برای انجام برخی از فرآیندهای مربوط به چک الکترونیکی همچنان به مراجعه حضوری نیاز است.
شرایط صدور دستهچک الکترونیکی
در حال حاضر شرایط صدور دستهچک الکترونیکی همانند چکهای بنفشرنگ صیادی است. برای این منظور صاحبان حساب جاری واجد شرایط میتوانند با مراجعه به درگاههای بانک خود (بهصورت حضوری یا غیرحضوری) نسبت به ثبت درخواست دستهچک الکترونیکی (حداکثر ۱۰ برگی) اقدام کنند.
صدور و پردازش چک الکترونیکی
اشخاص برای فعالسازی کاربری خود و سپس صادر کردن چک الکترونیکی، میتوانند از سامانههای الکترونیکی (اینترنتبانک و موبایلبانک) استفاده کرده یا به شعب بانک خود (بر حسب سیاستهای هر بانک) مراجعه کنند؛ دریافتکنندگان این چکها نیز باید در یکی از بانکهای معتبر حساب داشته باشد و از طریق سامانههای بانکی که مشتری آن هستند، نسبت به تایید یا رد دریافت یا سایر فرآیندهای چکهای الکترونیکی صادرشده بهرهمند شوند. چکهای الکترونیکی همانند چکهای کاغذی امکان انتقال به غیر را نیز دارند.
بهمنظور صدور و تبادل چک الکترونیکی، سامانه چک امن دیجیتال (چکاد) ایجاد شده است که با استفاده از سامانههای صیاد، چکاوک و زیرساختهای اعتبارسنجی بانک مرکزی، خدمات چک الکترونیکی را فراهم میکند. پردازش و وصول چکهای الکترونیکی بهصورت بینبانکی نیز در سامانه چکاوک اتفاق میافتد.
برای مشتریان شرکتی، جهت صدور یا انتقال چک الکترونیکی لازم است همانند چکهای بنفشرنگ صیادی، کارتابلگردانی برای آنها صورت پذیرد تا پس از احراز شرایط برداشت حساب، عملیات انجام گیرد.
اعتبار چک الکترونیکی
پس از دریافت دستهچک الکترونیکی و در صورت فعال نمودن کاربری، اشخاص میتوانند نسبت به صدور چک اقدام کنند. داشتن گواهی امضای الکترونیکی جهت فعالسازی کاربری و صدور چک الزامی است.
لازم به ذکر است بانک مرکزی بهعنوان متولی چک الکترونیکی، براساس معیارهای مقرر، نسبت به تعیین اعتبار ریالی دارندگان حساب جاری اقدام میکند و دارندگان دستهچک الکترونیکی امکان صدور چک بیش از اعتبار تعیینشده را نخواهند داشت. گفتنی است اعتبار یادشده بهمنزله تضمین پراخت چک نخواهد بود.
زمانبندی اجرایی شدن طرح چک الکترونیکی
براساس تبصره ماده یک قانون اصلاح قانون صدور چک (مصوب ۱۳ آبان ماه سال ۱۳۹۷ مجلس شورای اسلامی) بانک مرکزی مکلف شده است اقدامات لازم در خصوص چکهای الکترونیکی (داده پیام) را انجام داده و دستورالعملهای لازم را صادر کند. قانون جدید چک بهتدریج از ابتدای سال ۱۴۰۰ در حال اجرایی شدن در بانکهاست.