اخبار

سامانه مدیریت چک (چکاوک) در یک سال اخیر سبب افزایش اعتماد به چک، سرعت انتقال وجوه و نظارت کارآمدتر شده است.
دبیر کل بانک مرکزی گفت : افزایش اعتماد به چک، سرعت در نقل و انتقال وجوه با چک، پایش و نظارت کارآمدتر، کاهش اضافه برداشت بانک ها ، افزایش تعداد چک ها و کاهش چک های برگشتی از دستاوردهای درخشان چکاوک بوده است.
محمود احمدی افزود : سامانه مدیریت چک (چکاوک) در زمره اقدامات کم سابقه‌، بزرگ و موثر در کشور تلقی می شود که امیدواریم به ویژه پس از عملیاتی‌ شدن‌ فازهای بعدی طرح برای تمامی آحاد جامعه ملموس باشد و اعتماد و اعتبار را بار دیگر به چک بازگرداند.
سامانه مدیریت چک (چکاوک) از سال 1394 در بانک مرکزی به منظور انتقال تصویر چک و تسریع در فرآیند تسویه چک های بین بانکی راه اندازی شد.
محمود احمدی دبیر کل بانک مرکزی که سال‌های اخیر علاوه بر وظایف دبیرکل، در برهه زمانی 94- 1389 مسئولیت و راهبری حوزه‌ی «فناوری‌های نوین» بانک مرکزی را نیز برعهده داشته است ، در این باره گفت : در این مدت شاهد تحولات اساسی در عرصه بانکداری الکترونیک و اجرای طرح هایی همچون "شاپرک" و "چکاوک" بودیم.
سامانه مدیریت چک (چکاوک) سامانه‌ای است که بانک مرکزی آن را به منظور مدیریت یکپارچه پذیرش و پردازش چک طراحی و راه اندازی کرده است.
در این سامانه، علاوه بر انتقال تصاویر چک ها، اطلاعات مربوط به چک های وصولی، برگشتی و عودتی در یک بانک اطلاعاتی ذخیره و پردازش و عملیات تسویه بین بانکی نتیجه پردازش چک ها در آن با سرعت و دقت بیشتری نسبت به گذشته انجام می شود.
در این سامانه ابتدا چک را مشتری به بانک واگذار می کند و تصویر متن و ظهر (پشت) چک و اطلاعات مربوطه در سامانه وارد می شود.
پس از دریافت اطلاعات و مرتب‌ سازی داده‌ها بر اساس بانک بدهکار و ارسال تصویر و داده‌ی چک به بانک صادر کننده‌ توسط سامانه، بررسی سیستمی صورت می گیرد تا از صحت امضاء، مسدود نبودن حساب، کفایت موجودی آن و ... از طرف بانک صادرکننده‌ اطمینان حاصل شود.
آنگاه در بانک صادرکننده‌، تعیین وضعیت چک‌ در سامانه (قبولی، برگشتی، عودتی) ثبت می شود.
در گام بعدی، نگهداری وضعیت چک‌ها به ویژه در مورد چک‌های برگشتی به منظور صدور گواهی نپرداختن در سامانه‌ چکاوک و نیز تسویه‌ بین ‌بانکی نتیجه عملیات روزانه در بانک مرکزی به صورت کاملاً ماشینی و سیستمی انجام می شود.
به این ترتیب، نیاز به نیروی انسانی، سفرهای زائد درون و برون شهری برای نقل و انتقال چک، آثار مخرب زیست‌ محیطی، معضل مفقودی چک یا سرقت آن‌ها در خارج از شعب نیز به طور کامل رفع شد.
بدون شک، نگاه واقع بینانه به قبل و بعد از وقوع یک اتفاق، تصویر درستی از تاثیر آن و تغییرات ایجاد شده به دست می دهد. چک یکی از قدیمی‌ترین ابزارهای پرداخت در کشور بوده و با توجه به اینکه با صدور چک، امکان ایفای دین و تعهد در زمان حاضر و پرداخت در آینده وجود داشت، به مرور مردم از این ویژگی‌ برای تامین مالی کوتاه مدت تولید و کسب و کار مشاغل عمدتاً خرد و متوسط  استفاده کردند به نحوی که در اصطلاح، عنوان می‌شد «بازار سنتی و مبادلاتی کشور مبتنی بر چک است.»
با توسعه فناوری اطلاعات و گسترش بانکداری الکترونیک، ابزارهای پرداخت کارآمدتری معرفی شدند و تا حد زیادی، سهم چک در ابزارهای پرداخت کاهش یافت اما با توجه به ماهیت چک و استفاده از آن به عنوان ابزار تامین وجه، خرید کالا و خدمات، پرداخت تدریجی در کوتاه مدت و تامین سرمایه‌ی مشاغل؛ همچنان مورد استقبال مردم، کسبه و تجار قرار داشت که به مرور با توجه به افزایش چک‌های برگشتی شاهد کاهش اعتبار و ناکارآمدی این ابزار پرداخت بودیم.
معضل چک‌های برگشتی بخشی از مشکلات چک بود. فرایند پذیرش و پردازش چک نیز به خودی خود مسائل و معضلاتی را به همراه داشت که ادامه آن رویه، به مردم، کسبه‌ و تجار، بانک‌ها و در مجموع کل کشور؛ آثار سوء و هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم زیان باری را تحمیل می‌کرد.
از ابتدای دهه 1340 اتاق پایاپای مسئولیت عملیات تسویه و تهاتر چک های بین بانکی را برعهده داشته است و 221 مرکز اتاق پایاپای و نیروهای کلر بانک‌ها که چند هزار نفر برآورد می شدند، عملیات تسویه چک های بین بانکی را به صورت سنتی و کاملا دستی انجام می دادند.
براساس نقشه‌ راه بانک مرکزی در دهه 1380 از ابتدا بر لزوم اصلاح فرایندهای سنتی و دستی و جابه‌جایی فیزیکی چک در قالب سیستم تصویر برداری چک (CIS) تاکید می شد، اما از آنجایی‌ که اجرای این امر، منوط به بستر سازی‌هایی از جمله راه‌اندازی ساتنا (سامانه تسویه ناخالص آنی ) و پایا ( سامانه پایاپای الکترونیکی) بود، اجرای این طرح به آینده موکول شد، لذا بانک مرکزی ضمن رصد وضعیت تبادل چک‌ها، ایرادات و اشکالات را برای رفع و اصلاح به اتاق پایاپای منتقل می‌کرد و اتاق مربوطه از سال 1388 «طرح سماء» (سامانه مبادلات الکترونیکی چک ) را در دستور کار قرار داد.
این طرح، ابتدا در استان زنجان به صورت آزمایشی به مرحله اجرا درآمد و در آن، پشت و روی چک اسکن می‌شد و تصاویر مربوطه از طریق لوح فشرده از بانک‌ها به اتاق پایاپای انتقال می‌یافت.
در آنجا تصاویر دریافتی بر اساس بانک بدهکار، تفکیک شده و بار دیگر برای تعیین وضعیت چک با تهیه‌ی لوح فشرده‌ی جدید، در اختیار بانک‌های عهده قرار می‌گرفت. در این گام، به غیر از ساکن‌ سازی فیزیک چک، تمامی ایرادهای روش سنتی نادیده گرفته شده است.
در طرح سماء به جای نقل و انتقال چک‌ها، تصاویر آن‌ها در شعب تهیه و لوح فشرده‌ تصاویر چک‌ها با پیک مخصوص به اتاق پایاپای منتقل می‌شد که این شیوه به شدت، ناامن بود.
لذا علاوه بر مخاطرات امنیتی تمامی ایراد و اشکال های اشاره شده در روش سنتی کار در اتاق پایاپای در طرح سماء به قوت خود باقی بود. مجموعه این عوامل سبب شد تا بانک‌ها استقبال چندانی از طرح سماء به عمل نیاورند.
دبیر کل بانک مرکزی گفت : این طرح‌ بعد از گذشت 5 سال فقط در 4 استان عملیاتی شد در حالی ‌که چکاوک با وجود گسترش بانک ها و دامنه عملیات بانکی، فقط در 7 ماه در سراسر کشور به اجرا درآمد.
صدا و سیما